Στο παζάρι, την ιστορική καρδιά των Ιωαννίνων

05 Δεκέμβριος 2018

Μία φωτογραφική έκθεση του Ιδρύματος Ι. και Εσθήρ Γκανή αναδεικνύει τη ζωντάνια και τη δυναμική της πόλης μέσα από τη μεγάλη της αγορά

Η ψυχή μιας πόλης που ξεχωρίζει, που ακμάζει, είναι η αγορά της. Είναι κι άλλα πράγματα, όπως το πολιτιστικό της αποτύπωμα, η διανόηση και το άνοιγμα σε νέες ιδέες, η κοινωνική συνοχή, όλα στοιχεία που διαμορφώνουν μία ιδιαίτερη εικόνα στον επισκέπτη που τη γνωρίζει για πρώτη φορά.

Όμως η αγορά, είναι η έκφραση μίας πόλης που δονείται. Και η αγορά για τα Γιάννενα, ήταν το παζάρι τους, ο χώρος των εμπορικών συναλλαγών, όπως διαμορφώθηκε ως και αργά μέσα στον 20ο αιώνα.
Σε ένα περίπατο στο παζάρι των Ιωαννίνων από τα χρόνια πριν από το 1913 ως και το 1950 μας καλεί η φωτογραφική έκθεση που λειτουργεί στο Ίδρυμα Ιωσήφ και Εσθήρ Γκανή ως τις 31 Δεκεμβρίου. Πρόκειται για μία συλλογή φωτογραφιών, άλλες γνωστών φωτογράφων κι άλλες από τοπικές συλλογές σε επιμέλεια του Ναπολέοντα Μάργαρη, που αναδεικνύουν το άρωμα μίας πόλης οικείας, αλλά και μακρινής πια. Τα Γιάννενα και οι αγορές τους, μία αίσθηση ζωντάνιας, κίνησης, μία δυναμική που ίσως να μην μπορούμε να αντιληφθούμε πια στις μέρες μας που το εμπόριο έχει γίνει άυλο και ψηφιακό σε πολλές περιπτώσεις, αλλά είναι φανερό στις εικόνες ότι μιλάμε για μία πόλη ανοιχτή, που επικοινωνούσε με τα Βαλκάνια και την υπόλοιπη Ευρώπη μέσα από τις αγορές, το εμπόριο, τα αγαθά.
Παράλληλα, διαπερνά το βλέμμα μας η πολυχρωμία του κοινωνικού σώματος, οι άνθρωποι, οι έμποροι, οι πελάτες, με τα διαφορετικά τους ρούχα, υπόμνηση κάθετων και οριζόντιων διαφοροποιήσεων. Αλλά και τα κτίρια, οι δρόμοι, η αίσθηση μίας αρχιτεκτονικής που υπηρετεί τον σκοπό της συνεύρεσης, της κοινότητας που βρίσκεται σε εγρήγορση.

Το παζάρι
Ακολουθούμε τους δρόμους του παζαριού όπως τους περιγράφει ο επιμελητής της έκθεσης στον κατατοπιστικό οδηγό της έκθεσης:
Το παζάρι με τον αναπτυγμένο θεσμό των ισναφιών - συντεχνιών με εργαστήρια ή στη συνέχεια με εμπορικό χαρακτήρα εξελίχθηκε από τους έμπειρους Γιαννιώτες εμπόρους κυρίως κατά μήκος των δύο αξόνων της πόλης: από την μία πλευρά η Ανεξαρτησίας με το αρχαιότερο τουρκικό κτίσμα στην πόλη το Μπαϊρακλή Τζαμί, με τον τεράστιο πλάτανο και την βρύση του με τους τέσσερις κρουνούς, με τις στοές και τους κάθετους δρόμους της, τον μεγάλο αριθμό των εμπορικών καταστημάτων και των χανιών και από την άλλη πλευρά μετά η ΚΑ' Φεβρουάριου με τα χάνια της, αλλά και η Λόρδου Βύρωνος, η Αβέρωφ («Καμάρες» τότε). Ανάμεσα απ’ αυτές η κλειστή, σκεπαστή αγορά ή το θολογυριστόν, κατά Α.Ψαλλίδα, «μπεζεστένια» που στεγαζόταν σε τρουλο-σκέπαστα κτίρια - μεταξύ της οδού Αβέρωφ και του Μπαϊρακλή Τζαμιού - που και αυτό καταστράφηκε το καλοκαίρι του 1869 από την πυρκαγιά του Αχμέτ Ρασήμ Πασά. Αναπόσπαστα με το παζάρι είναι το Κουρμανιό, η πλατεία όπου καταλήγουν ή αρχίζουν έξι δρόμοι της αγοράς (Αβέρωφ - Καλάρη - Κουντουριώτη - Γιωσέφ Ελιγιά - Εθν. Αντίστασης Νεοπτολέμου και Λεωφ. Καραμανλή) και το Κριθαροπάζαρο.
Αυτή είναι μία πολύ συνοπτική περιγραφή του γιαννιώτικου παζαριού στην πιο μεγάλη διάρκεια του, που αρχίζει δηλαδή από τον Άγιο Νικόλαο αγοράς περίπου και φθάνει μέχρι την Αβέρωφ στην γέννησή του και στη συνέχεια μεγαλώνει προς την περιοχή Γ. Σταύρου και συμπεριλαμβάνει πλέον την Καλούτσιανη, «...και ετέρα αγορά εις Κανλί Τσιεσμέ....» κατά τον I. Λαμπρίδη και πλησιάζει στην κεντρική πλατεία της πόλης. Περίπου αυτή είναι η περιγραφή του Holland, του Ψαλίδα, του Λαμπρίδη, του Σαλαμάγκα κ.α για την διαχρονική εικόνα του παζαριού με κεντρικό πάντα χώρο του την συμβολή των κυρίων αξόνων που διέσχιζαν την πόλη από βορρά προς νότο και από ανατολή προς δύση και με την απαραίτητη ύπαρξη και του μεγαλύτερου τζαμιού, όπως το Μπαϊρακλή.
Η οδός Ανεξαρτησίας ήταν η είσοδος των εισερχομένων στη πόλη από την πλευρά των περιοχών Κόνιτσας, Ζαγορίου, Πωγωνίου, Αργυροκάστρου κ.λ.π. και η ΚΑ’ Φεβρουάριου αντίστοιχα των εισερχομένων από την αντίθετη πλευρά κυρίως των Τζουμέρκων, της Πρέβεζας, της Άρτας. Θεσσαλίας κ.λ.π.
Τον πίνακα του παζαριού συνθέτουν οι υπαίθριες λαϊκές αγορές (αγροτικά προϊόντα, ψάρια και εμπόριο ζώων) γύρω από το κάστρο, οι πλανόδιοι βιοπαλαιστές (γαλατάς, λούστρος, σαλεπάς, μανάβης, νερουλάς, γανωτής, πεταλωτής, εφημεριδοπώλης, ο μπαρμπέρης, αργότερα ο φωτογράφος κ.α.) και κυρίως οι έμποροι με τα μαγαζιά και τα εργαστήριά τους τα οποία αρχικά ήταν ξύλινα ισόγεια (παράγκες ) μικρής κυρίως επιφάνειας με τα κεπέγκια τους (σημερινά ρολά ), μετά δε την πυρκαγιά του 1869 λιθόκτιστα στη πλειοψηφία τους όπως τα ασημουργεία, τα χαλκουργεία. τα κουδουνάδικα, τα σαγματοποιεία, τα τσαρουχάδικα, τα σιδεράδικα, τα καρεκλάδικα, οι φούρνοι, τα κουρεία, τα καφενεία, τα ραφεία. τα καταστήματα υφασμάτων, τα παντοπωλεία κ.α. Μέσα στην περιοχή του παζαριού υπήρχαν και μικρότερης μορφής παζάρια με ειδικής κατηγορίας προϊόντα (αλευροπάζαρο, κριθαροπάζαρο, κρεμμυδοπάζαρο, σταφυλοπάζαρο, αλογοπάζαρο κ.α.). Μετά το 1920 παρατηρήθηκε μια σημαντική αύξηση της εμπορικής δραστηριότητας και η αγορά εξαπλώνεται σε όλο σχεδόν το μήκος και το πλάτος εκείνης της πόλης και αντί της « πόλης παζάρι» να μιλάμε για την « πόλη πρακτορείο».

Η έκθεση
Η έκθεση για το παζάρι των Ιωαννίνων ολοκληρώνει μία πρώτη προσπάθεια που έκανε το Δ.Σ του Ιδρύματος και η οποία άρχισε με τις εκδόσεις των επιστολικών δελταρίων του Κ. Βλάχου με θέμα τα Ιωάννινα, του φωτογραφικού λευκώματος του Άγγελου Καλογερίδη, την έκθεση των φωτογραφιών του Χριστόδουλου Ευτυχιάδη με τίτλο «Τα Γιάννινα, τα δικά μου...» και την πρόσφατη έκθεση των επιστολικών δελταρίων με τίτλο «Απόψεις της μικρής μας πόλης από την συλλογή των επιστολικών δελταρίων του Φίλιππο Γιωβάννη».
Και είναι απόδειξη αφενός των αγάπης και της έγνοιας για την πόλη που εκφράζουν οργανισμοί όπως το Ίδρυμα Γκανή, το οποίο αθόρυβα αλλά δημιουργικά συγκροτεί ένα συλλογικό απόθεμα μνήμης των Ιωαννίνων και αφετέρου των δυνατοτήτων που υπάρχουν για ακόμα μεγαλύτερη αξιοποίηση και παραγωγή μίας νέας, σύγχρονης ταυτότητας της πόλης που επικοινωνεί με το παρελθόν της όσο αναζητά το μέλλον της.
Η έκθεση. λειτουργεί στο χώρο του ιδρύματος Σούτσου 26, (2651036517), Δευτ.- Παρ. 9.00-14.00, και επιπλέον Τετάρτη 18.00- 21.00.
ΦΙΛΗΜΩΝ ΚΑΡΑΜΗΤΣΟΣ

Τηλ.: 26510 23657 - 76655
Στρατάρχου Παπάγου 36
Ιωάννινα, Greece
info@epirusonline.gr

Χρήσιμα Links

 
Χρησιμοποιούμε cookie για την εξατομίκευση περιεχομένου και διαφημίσεων, την παροχή λειτουργιών κοινωνικών μέσων και την ανάλυση της επισκεψιμότητάς μας. Cookie policy. I accept cookies from this site. Agree