Ο Βενιζέλος στα Ιωάννινα το 1928 και οι απαγωγές των βουλευτών από τους Κουμπαίους

29 Νοέμβριος 2016

Του ΦΙΛΗΜΟΝΑ ΚΑΡΑΜΗΤΣΟΥ

Το καλοκαίρι του 1928 έγιναν εθνικές εκλογές, οι εκλογές που άνοιξαν το δρόμο για μία ακόμα θητεία του Ελευθέριου Βενιζέλου. Εκείνο τον Αύγουστο, η δραματική απαγωγή δύο βουλευτών έξω από τα Γιάννενα, την ημέρα που στην πλατεία μιλούσε ο Βενιζέλος, προκάλεσε πανελλήνιο αντίκτυπο.


Πώς όμως φτάσαμε σε εκείνη την ημέρα και τι προηγήθηκε; Μία αναζήτηση στην τοπική και εθνική ιστορία τα χρόνια 1927 και 1928 ανέδειξε τελικά μία πολύ ενδιαφέρουσα πολιτική και οικονομική κατάσταση με πολλές ομοιότητες με το σήμερα.

Τα Ιωάννινα του 1927

Από τα τέλη του 1926 ήδη οι έμποροι των Ιωαννίνων εκφράζουν τις αντιρρήσεις τους για τον υψηλό φόρο επιτηδεύματος που τους επιβάλλεται και απειλούν με «εξέγερσις» κατά της «Οικονομικής Εφορείας» και κλείσιμο των καταστημάτων τους.
«Απόγνωσις βαθεία συναίνει τον εμπορευόμενον κόσμον και η συναίσθησις αδυναμίας πληρωμής τον γεμίζει από απελπισίαν» γράφει για το θέμα ο Γ. Χατζής στην εφημερίδα του «Ήπειρος» στις 5 Ιανουαρίου 1927 υπερασπιζόμενος τον εμπορικό κόσμο της πόλης.
Στις 10 Ιανουαρίου ο εμπορικός σύλλογος των Ιωαννίνων αποφασίζει να κλείσει τα καταστήματά του ως ένδειξη διαμαρτυρίας και φτάνει να ζητήσει ακόμα και την απομάκρυνση του Εφόρου.
Στις 12 Ιανουαρίου η οδός Ανεξαρτησίας παρουσιάζει «τελείαν νέκρωσιν» από τη μαζική συμμετοχή των εμπόρων στην κινητοποίηση, τα τηλεγραφήματα προς και από την κυβέρνηση πηγαίνουν κι έρχονται και τελικά την επομένη φτάνει τηλεγράφημα του Υπουργού Οικονομικών Γ. Καφαντάρη στη Γενική Διοίκηση Ηπείρου, στο οποίο δίδεται η υπόσχεση ότι θα αποσταλεί στα Γιάννενα, ανώτερος υπάλληλος ώστε να αναθεωρηθούν οι κατάλογοι των εμπόρων μέσω των οποίων έμπαινε ο φόρος.
Από το υπουργικό τηλεγράφημα δεν λείπουν και οι αναφορές σε εκβιαστικές τακτικές των εμπόρων, ούτε η υπόμνηση ότι ο νόμος θα εφαρμοστεί, όμως τελικά οι έμποροι θα υποχωρήσουν και τα καταστήματα ανοίγουν από το μεσημέρι και μετά…

Απολύσεις Δημοσίων υπαλλήλων

Στις εφημερίδες των ημερών διαβάζουμε επίσης ότι στην κυβέρνηση συζητείται και η αναδιάταξη των Υπηρεσιών του Δημοσίου που σημαίνει και απολύσεις δημοσίων υπαλλήλων και μάλιστα χωρίς αποζημίωση γιατί δεν μπορεί να σηκώσει το δημόσιο αυτές τις δαπάνες. Μπορεί πάντως οι δημόσιοι υπάλληλοι να απειλούνται με απολύσεις, τον Μάιο όμως δημοσιεύεται στον τοπικό Τύπο πρόσκληση για την πρόσληψη χωροφυλάκων. Ανέκαθεν ένας χωροφύλακας ήταν πιο χρήσιμος από έναν γραφέα σε τούτο το κράτος.
Αξιοσημείωτο είναι ότι τις ίδιες μέρες έχει ξεσπάσει και έντονη συζήτηση για την ανάγκη ίδρυσης λαϊκών ιατρείων που θα παρέχουν δωρεάν υπηρεσίες σε παιδιά και μαθητές.

Διαδηλώσεις εμπόρων

Το ενοικιοστάσιο, όμως και η υψηλή φορολογία θα οδηγήσουν σε νέες κινητοποιήσεις του εμπορικού κόσμου σε όλη την Ελλάδα και κυρίως στην Αθήνα με απεργία στις 10 Μαρτίου στην οποία μπαίνουν όμως όλοι οι έμποροι, όπως και των Ιωαννίνων.
Κατά τη λήξη της απεργίας την ίδια μέρα το απόγευμα μετά από συζητήσεις των εμπόρων με υπουργούς, σημειώνονται αιματηρά επεισόδια σε διαδήλωση στην Αθήνα και σκοτώνονται δύο διαδηλωτές από πυροβολισμούς στρατιωτικού αποσπάσματος. Η ευθύνη για τη διαδήλωση αποδίδεται στους… κομμουνιστές, ενώ ενδιαφέρουσα είναι η πληροφορία ότι της διαδήλωσης προηγούνταν μαύρη σημαία με μία μούντζα στο κέντρο…
Για την απεργία είχαν γίνει συλλήψεις και στα Γιάννενα, μεταξύ των οποίων και της διοίκησης των επαγγελματιών, αλλά αφέθησαν ελεύθεροι την επόμενη μέρα…

Πάσχα με τον Π. Τσαλδάρη

Ένας εκ των υπουργών πάντως που μετείχαν στις διαπραγματεύσεις στην Αθήνα, με τους εμπόρους, ο Υπουργός Εσωτερικών Π. Τσαλδάρης και επικεφαλής του Λαϊκού Κόμματος, θα περάσει το Πάσχα εκείνο, ένα μήνα μετά, στα Γιάννενα. Φτάνει στις 23 Απριλίου συνοδευόμενος από τη σύζυγό του, η οποία έχει καταγωγή από την Ήπειρο (το γένος Λάμπρου) με αντιπροσωπεία των τοπικών αρχών να τους υποδέχεται στο Τέροβο.
Ο κ. Τσαλδάρης πέραν των επίσημων εμφανίσεών του για την γιορτή του Πάσχα είχε και συναντήσεις με τοπικούς παράγοντες, και συζήτησε μεταξύ των άλλων το θέμα της Δημόσιας Ασφαλείας, αλλά και των συγκοινωνιών. Η ληστεία όσο και η γεωγραφική απομόνωση αποτελούσαν τα σταθερά προβλήματα της Ηπείρου.
Για το σκοπό αυτό είχε μαζί του και τον Ανώτατο Διοικητή της Χωροφυλακής, του οποίου Υπασπιστής ήταν ο Υπομοίραρχος Άγγελος Έβερτ. Προς τιμήν του έγινε και μία συγκέντρωση στο Ίλιον Παλλάς τη Δευτέρα του Πάσχα, στο κτίριο που ακόμα στέκεται ωραίο στο κέντρο των Ιωαννίνων.

Απόδραση ληστή

Το 1927 συνεχίζει την ταραχώδη πορεία του και στην πόλη των Γιαννίνων. Το θέμα των ληστών παραμένει πάντα σε επικαιρότητα με τη μεγάλη ληστεία και το έγκλημα της Πέτρας να αποτελεί πρώτο θέμα συζήτησης τόσο στον Τύπο όσο κι ανάμεσα στους πολίτες. Το όνομα των Ρετζαίων είναι το πιο δημοφιλές, αλλά υπάρχουν κι άλλοι «ήρωες». Ο ληστής Τάκης Κουμπής θα αποδράσει από τις φυλακές Ακραίου στις 16 Οκτωβρίου. Ένα χρόνο μετά, τον Αύγουστο του 1928 θα τον ξανασυναντήσουμε ως πρωταγωνιστή της πολιτικής και κοινωνικής ζωής του τόπου μας με πανελλήνια απήχηση των «έργων» του.

Τα κουνούπια και η λίμνη

Το καλοκαίρι του 1927 έχει και τα δικά του προβλήματα. Πρόβλημα είναι τα κουνούπια, όχι του «Δυτικού Νείλου» τότε, αλλά της ελονοσίας που ταλαιπωρούσε πολύ κόσμο. Για την αντιμετώπιση της κατάστασης συστήνεται επιτροπή των Αρχών με τον μητροπολίτη, τον δήμαρχο κ.α.
Για τη λίμνη, υπήρχε πάντα ενδιαφέρον. Στην πόλη φτάνει τον Μάιο του 1927 ο ιχθυολόγος Βίκτωρας Μάτσας του Βασιλικού Ιχθυολογικού Ινστιτούτου της Ρώμης και προτείνει στη μελέτη του για τη λίμνη και την «καλλιέργεια νέων ιχθύων».
Το δημόσιο λόγο απασχολούν, όμως και οι μαζικές μετονομασίες χωριών (για να απομακρυνθούν τα βδελυρά οθωμανικά και σλάβικα τοπωνύμια), όπως με τη Δοβρά που αλλάζει σε Ασπράγγελοι, αλλά και με τους κατοίκους του Ζαγορίου να συνεχίζουν ακόμα και σήμερα να χρησιμοποιούν το παλιό όνομα με πολλές αφορμές.
Κι ακόμα, η πόλη παλεύει να λύσει το πρόβλημα ύδρευσης (με τις πηγές Σεντενίκου να ερευνώνται στις 4 Μαΐου και να θεωρούνται άφθονες για την ύδρευση της πόλης), ενώ κατά τη συζήτηση για την ύδρευση προτείνεται μεταξύ άλλων και η δημιουργία Ταμείου για τη λίμνη ώστε να προχωρήσει ο περιφερειακός εξωραϊσμός της) και ηλεκτροφωτισμού. Κομμουνιστές της πόλης επίσης συλλαμβάνονται για… μεταφορά βιβλίων. Μπορεί κανείς να βρει όντως πολλές ομοιότητες με το σήμερα.
Πολύ ενδιαφέρον και το αίτημα για την ίδρυση μουσουλμανικού νεκροταφείου στην πόλη για τις ανάγκες των μουσουλμάνων Ελλήνων στρατιωτών κι άλλων μουσουλμάνων («Ήπειρος» 9 Ιουνίου 1927).

Το αλογοπάζαρο

Η εφημερίδα «Ήπειρος» όμως ζητάει και κάτι πραγματικά πρωτότυπο: Να σταματήσει το αλογοπάζαρο στην οδό Ανεξαρτησίας. Τα Γιάννενα, ζούσαν ακόμα με το βαλκανικό τους υπόστρωμα.
Γράφει στο πρωτοσέλιδό της στις 12 Ιουνίου 1927: «Η μεγάλη και ευρυτάτη οδός Ανεξαρτησίας – η κεντρικωτάτη δηλαδή αγορά- και ιδίως το τμήμα ταύτης από της προ του Ορφανοτροφείου Γ. Σταύρου πλατείας μέχρι της αρχής της οδού Παύλου Μελά παρουσιάζει κατά τα Σάββατα μάλιστα, μίαν όψιν αλογοπάζαρου, μεσοχωρίου, σταματήματος κολοσσιαίου καραβανίου- παν άλλο δηλαδή παρά αγοράν πόλεως πρωτευούσης Νομού: Άλογα, μουλάρια, φοράδες, γαϊδουράκια, φορτωμένα και αφόρτωτα, κλωτσίζοντα, κλωτσιζόμενα, χρεμετίζοντα, εξαφνιζόμενα από το πέρασμα των αυτοκινήτων που διέρχονται κι αυτά και σταθμεύουν εκεί, όλα αυτά καθιστούν την μεν αγορά εις το τμήμα αυτό αδιάβατον, τη δεν όψιν της ελεεινήν όψον αλογοπάζαρου εις μεσοχώρι.

Φεύγει το πλοίο

Και για να μην ξεχνιόμαστε, γεμάτες οι τοπικές εφημερίδες με διαφημίσεις πλοίων που ταξιδεύουν τακτικά για την Αμερική, την Αυστραλία ή την Αργεντινή ακόμα ακόμα. Αναχώρηση από Πάτρα, άφιξη σε μόλις 9 ημέρες και η μετανάστευση πάντα επίκαιρη τον 20ο αιώνα, αλλά και τον 21ο αιώνα όπως φαίνεται για τους Ηπειρώτες.
Πάντως, ίσως το ταξίδι για τη Νέα Υόρκη να μην ήταν και τόσο μακρινό αν σκεφτεί κανείς ότι σε άλλες διαφημίσεις διαβάζουμε για τα πλοία που φεύγουν από την Πρέβεζα για την Αθήνα με ενδιάμεσους σταθμούς την Ιθάκη ή τον Αστακό.

 Ο σκληρός χειμώνας του 1927 – 28, η πολιτική κρίση και η έλευση του Ελευθέριου Βενιζέλου με τα Γιάννενα στο επίκεντρο του προεκλογικού αγώνα


Το καλοκαίρι του 1928 τα Γιάννενα και η χώρα συνταράσσονται από μία πρωτόγνωρη τροπή του προεκλογικού αγώνα που βρισκόταν σε εξέλιξη ενόψει των εκλογών της 19 Αυγούστου. Η συμμορία των Κουμπαίων απαγάγει έξω από τα Γιάννενα τους βουλευτές Ιωαννίνων Αλ. Μυλωνά και Αλ. Μυλωνά, οι οποίοι κατέβαιναν υποψήφιοι με το κόμμα των Προοδευτικών του Γ. Καφαντάρη ο οποίος είχε αποσχιστεί από τη βενιζελική παράταξη.
Η απαγωγή, που στόχο έχει τα λύτρα, γίνεται την ίδια μέρα που ο Ελευθέριος Βενιζέλος περιοδεύει στα Γιάννενα, επικεφαλής της μεγάλης παράταξης των Φιλελευθέρων που αναμένονταν και να κερδίσουν τις εκλογές.
Πώς όμως φτάσαμε σε αυτήν την απίστευτη υπόθεση; Το 1927 που είχε προηγηθεί, ήταν γεμάτο από κοινωνικές και πολιτικές εντάσεις με επίκεντρο την πολύ δύσκολη οικονομική κατάσταση. Σκληρές απεργίες των εμπόρων ενάντια στην υψηλή φορολόγηση, πιέσεις στους δημοσίους υπαλλήλους, αναζήτηση δανείου από το εξωτερικό, ανησυχία για την πορεία της δημοκρατίας. Ενδιαφέρον έχουν οι πολλές ομοιότητες με το σήμερα. Είναι χαρακτηριστικό ότι ακόμα και ο «εσωτερικός» εχθρός αποδίδεται στους κομμουνιστές του μικρού τότε ΚΚΕ ενώ το θέμα της εγκληματικότητας παραμένει στην πρώτη γραμμή με επίκεντρο τους «ληστές των ορέων», μερίδιο στους οποίους είχε βέβαια και η Ήπειρος.
Για να φτάσουμε ως το καλοκαίρι του 1928, ας ξεκινήσουμε από τις πολιτικές διεργασίες πριν από δύο χρόνια.
Δημοκρατικές εκλογές έγιναν στις 7 Νοεμβρίου 1926 με ένα σύστημα απλής αναλογικής και μέσα σε ήρεμο προεκλογικό κλίμα. Έδρες στη νέα Βουλή κατέλαβαν πολλά κόμματα κι αυτό οδήγησε σε συμμαχική κυβέρνηση που ονομάστηκε Οικουμενική.

Οικουμενική κυβέρνηση

Στις 4 Δεκεμβρίου 1926, πρωθυπουργός αναλαμβάνει ο εξωκοινοβουλευτικός Αλ. Ζαΐμης, και τα υπουργεία μοιράζονται στα τέσσερα βασικά κόμματα της συμμαχίας: Οι πλειοψηφούντες βενιζελικοί της Ένωσις Φιλελευθέρων παίρνουν πέντε υπουργεία (Γ. Καφαντάρης Οικονομικών, Ανδρέας Μιχαλακόπουλος Εξωτερικών κ.α), η Δημοκρατική Ένωσις του Αλέξανδρου Παπαναστασίου δύο, οι Ελευθερόφρονες του Ι. Μεταξά δύο και το μεγάλο κόμμα της αντίπαλης των βενιζελικών παράταξης, το Λαϊκόν Κόμμα του Π. Τσαλδάρη τρία.
Στις προτεραιότητες της κυβέρνησης ήταν η επίλυση των μεγάλων οικονομικών προβλημάτων, η μέριμνα για τους πρόσφυγες, τα προβλήματα στο στρατό (οι απότακτοι και η κληρονομιά της «δίκης των έξι»), η αναθεώρηση του Συντάγματος. Όλα αυτά, αλλά και όσα κουβαλούσε το παρελθόν δημιουργούσαν πολύ μεγάλη κοινωνική και πολιτική ένταση που άφηνε τα σημάδια της και στην πόλη των Ιωαννίνων.

Δάνειο με όρους

Το νέο δημοκρατικό Σύνταγμα υπεγράφη στις 3 Ιουνίου 1927 και την ίδια μέρα Καφαντάρης και Μιχαλακόπουλος φεύγουν για τη Γενεύη με σκοπό να εξασφαλίσουν δάνειο που θα ενισχύει την ελληνική οικονομία. Φτάνει και ο Παπαναστασίου και στις 17 Ιουνίου επέρχεται συμφωνία με την Κοινωνία των Εθνών για δάνειο 9 εκατομμυρίων λιρών. Το δάνειο όμως έθετε τον όρο να εξυγιανθεί το ελληνικό εκδοτικό σύστημα χρήματος, γιατί είχαν παρατηρηθεί ανωμαλίες μετά τον συνεχή έμμεσο δανεισμό του κράτους από την Εθνική Τράπεζα. Οι τρεις υπουργοί ταξιδεύουν στις μεγάλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες κι όταν επιστρέφουν στην Ελλάδα τον Ιούλιο αποφασίζουν τη διχοτόμηση της Εθνικής και τη δημιουργία της Τράπεζας της Ελλάδας που θα αναλάβει την έκδοση χρήματος. Η Εθνική Τράπεζα όμως διαφωνεί καθώς και πολλοί υπουργοί και δημιουργείται πολιτικό πρόβλημα. Το Λαϊκό Κόμμα μάλιστα προτείνει να αναζητηθούν κι άλλες πηγές για δανεισμό της χώρας, με έναν σουηδικό όμιλο να έχει προτείνει στην Ελλάδα ισόποσο δάνειο χωρίς τέτοιους όρους. Οι Λαϊκοί υπουργοί παραιτούνται - και αποφεύγουν έτσι και τα βαριά μέτρα της οικονομικής πολιτικής της κυβέρνησης που θα ακολουθήσουν- και στις 17 Αυγούστου ορκίζεται νέα κυβέρνηση από τα τρία άλλα κόμματα.

Ο 13ος μισθός

Αξιοπρόσεκτη είδηση που κάνει και το γύρο των τοπικών εφημερίδων, τον Δεκέμβριο του 1927 ότι η κυβέρνηση δεν προτίθεται να πληρώσει «13ο μισθό» ή επίδομα γιορτών στους δημοσίους υπαλλήλους, αφού τίποτα τέτοιο δεν έχει εγγραφεί στον προϋπολογισμό.
Η νέα κυβέρνηση θα παραιτηθεί όμως στις 3 Φεβρουαρίου 1928, μετά από νέα πολιτική κρίση κι ενώ η Δημοκρατική Ένωση καταγγέλλει τη σύμβαση οδοποιίας σε συγκεκριμένο οίκο ως «σκανδαλώδη», σύμβαση που υποστηρίζει ο Μεταξάς.
Στη νέα κυβέρνηση που ορκίζεται συμμετέχουν πια μόνο οι Ελευθερόφρονες του Μεταξά οι οποίοι απομακρύνονται όλο και περισσότερο από τη μεγάλη, αντιβενιζελική παράταξη και βέβαια οι βενιζελικοί Φιλελεύθεροι που διατηρούν σταθερά τον έλεγχο της κατάστασης.
Σε αυτήν την κυβέρνηση αναλαμβάνει Υφυπουργός Οικονομικών ο Αλέξανδρος Μυλωνάς (1881 – 1967), βουλευτής Ιωαννίνων πολλές φορές προπολεμικά και πατέρας του μετέπειτα βουλευτή Ιωαννίνων και υπουργού Γεώργιου Μυλωνά.
Η κατάσταση όμως είναι δύσκολη. Τα οικονομικά προβλήματα επιβαρύνουν τις φτωχότερες τάξεις, η δημοκρατία δεν προχωράει όπως είχε συμφωνηθεί μετά τις εκλογές του 1926, σκάνδαλα καταγγέλλονται από παντού κι από κοντά ξυπνάνε και οι συνήθεις «κινηματίες».
Οι οικονομικές μεταρρυθμίσεις για τη σταθεροποίηση του νομίσματος, όπως και οι πολιτικές για την ενίσχυση της οικονομίας σαν το δάνειο από την ΚτΕ ή η υψηλή φορολόγηση έχουν προχωρήσει. Στις 14 Μαΐου 1928 λειτούργησε και η Τράπεζα της Ελλάδας. Δεν αρκεί αυτό όμως…
Τον Μάιο του 1928 το αίτημα για αλλαγή κυριαρχεί στο πολιτικό προσκήνιο με τα συμφέροντα της κάθε πλευράς να εμφανίζονται δυναμικά
Κι εκεί είναι που εμφανίζεται για μία ακόμα φορά στο προσκήνιο ο Ελευθέριος Βενιζέλος, ο οποίος στο μεταξύ είχε επιστρέψει από τον Απρίλιο του 1927 στην Κρήτη και έλεγε ότι ιδιωτεύει. Στην πράξη πάντως τα τελευταία δύο χρόνια είχε ενεργό ρόλο στα πολιτικά πράγματα της χώρας.


Η απαγωγή των δύο βουλευτών από τους Κουμπαίους έξω από τα Γιάννενα και η αντίστροφη μέτρηση για το τέλος της ληστείας


Ο Ελευθέριος Βενιζέλος θα ανακοινώσει στις 23 Μαΐου 1928 την απόφασή του να κατέβει ξανά στον πολιτικό στίβο. Στο μεταξύ ο Γεώργιος Καφαντάρης έχει διαφωνήσει με τον τρόπο που μέχρι τότε κινούνταν ο Βενιζέλος και έχει παραιτηθεί από την προεδρία των Προοδευτικών Φιλελευθέρων και την κυβέρνηση. Θα ανακαλέσει όμως την παραίτηση από την κυβέρνηση, όταν ο Βενιζέλος – που στο μεταξύ είχε αναλάβει την ηγεσία των Φιλελευθέρων- τον πείσει μαζί με τον Ι. Μεταξά ότι δεν πρέπει να πέσει η κυβέρνηση. Τελικά κι αφού προηγήθηκε ένας ανασχηματισμός ακόμα της κυβέρνησης Ζαΐμη, αλλά και πολύνεκρες συγκρούσεις στρατιωτών και καπνεργατών σε Ξάνθη και Καβάλα, ο Βενιζέλος θα διαφωνήσει με την οικονομική πολιτική, η κυβέρνηση Ζαΐμη θα παραιτηθεί και ο Βενιζέλος θα αναλάβει το σχηματισμό κυβέρνησης με στόχο να οδηγήσει τη χώρα σε εκλογές.
Στα Γιάννενα όλα αυτά είναι γνωστά και επηρεάζουν την πολιτική σκηνή του τόπου, ενώ οι τοπικές εφημερίδες ήδη σηκώνουν τον τόνο της αντιπαράθεσης. Οι αντιβενιζελικές εφημερίδες της πόλης κατακρίνουν την κάθοδο Βενιζέλου ενώ και στο βενιζελικό στρατόπεδο υπάρχουν αμφιβολίες. Ο Διχασμός είναι πάντα παρών πάνω από τη χώρα.

Επίσκεψη Εσάτ Πασά

Εντύπωση όμως κάνει ένα άλλο γεγονός, στα Γιάννενα, η επίσκεψη του στρατηγού Εσάτ Πασά, του Τούρκου διοικητή που παρέδωσε την πόλη το 1913, ο οποίος έρχεται στην πόλη για να διευθετήσει οικογενειακά ζητήματα. Πολλά θετικά σχόλια γράφονται για τον Εσάτ Πασά, και τη στάση του κατά την πολιορκία, ο ίδιος κάνει αναφορά στις γιαννιώτικες ρίζες της οικογένειάς του, διαμένει στο Ίλιον Παλλάς όπου δέχεται φίλους, ενώ τοπική εφημερίδα φτάνει και το να προτείνει στο δήμο, την ονοματοδοσία δρόμου με το όνομά του.

Περιοδεία στα Γιάννενα

Στις 4 Ιουλίου ο Ελευθέριος Βενιζέλος, αναλαμβάνει πρόεδρος της κυβέρνησης και στις 9 Ιουλίου προκηρύσσονται εκλογές για τις 19 Αυγούστου.
Ο Βενιζέλος θα συστήσει εκ νέου το κόμμα των Φιλελευθέρων ως συνασπισμό πέντε κομμάτων, όμως ο Γ. Καφαντάρης μαζί με άλλους δυσαρεστημένους βενιζελικούς θα μείνει έξω και θα φτιάξουν το κόμμα των Προοδευτικών.
Κι εδώ κάπου μπαίνουν και τα Γιάννενα στο κάδρο της πολιτικής ιστορίας του τόπου, με ένα αναπάντεχο και δραματικό γεγονός.
Ο Βενιζέλος θα περιοδεύσει για πρώτη φορά στα Γιάννενα, στις 4 Αυγούστου 1928.
Θα φτάσει το μεσημέρι της ίδιας μέρας με το πλοίο «Ατρόμητος» στην Πρέβεζα όπου τον υποδέχονται οι ανώτατες Αρχές της Ηπείρου. Παραδοσιακά βενιζελική η Ήπειρος υποδέχεται με λαμπρότητα τον Κρητικό πολιτικό και όλη η πόλη των Ιωαννίνων ξεσηκώνεται για την ομιλία που θα γίνει το βράδυ στην κεντρική πλατεία (την «κάτω πλατεία» όπως τη λέγαμε τότε, κοντά στο Ρολόι) μπροστά από το ξενοδοχείο «Αβέρωφ», το οποίο λειτουργούσε και μεταπολεμικά στη θέση απέναντι από το ζαχαροπλαστείο «Διεθνές».
Ο Βενιζέλος θα μιλήσει από τον εξώστη του ξενοδοχείου όμως η κοινή γνώμη θα παγώσει από την είδηση που είχε γίνει γνωστή ότι η συμμορία των Κουμπαίων είχε απαγάγει το πρωί της ίδιας μέρας τους υποψήφιους βουλευτές Ιωαννίνων του Προοδευτικού κόμματος του Καφαντάρη, Αλέξανδρο Μυλωνά και Αλέξανδρο Μελά, αμφότεροι ιδιαίτερα δημοφιλείς στην πόλη, γαμπροί του Δαγκλή και μέχρι τότε βουλευτές.

Η απαγωγή

Η είδηση είναι σοκαριστική. Δεν είναι γνωστό με ακρίβεια για το αν ο Βενιζέλος γνώριζε για την απαγωγή πριν από την ομιλία, είναι βέβαιο όμως ότι στην ομιλία που έκανε μετά την εκδήλωση, στη δεξίωση που ακολούθησε, μεσάνυχτα σχεδόν, έκανε σαφές ότι «θα αποκαταστήσει την ασφάλεια στην Ήπειρο» αλλιώς θα παραιτηθεί. Η απαγωγή των δύο πολιτικών αποτελεί κομβικό γεγονός στην πάταξη της ληστείας στην Ελλάδα και ακολουθείται από ντόμινο εξελίξεων.
Στο μεταξύ βέβαια, Μυλωνάς και Μελάς ήταν στα χέρια των ληστών.
Η απαγωγή έγινε στις 10 και μισή το πρωί στο 13ο χιλιόμετρο, κοντά στην Ασφάκα, σε μία γέφυρα που αργότερα πήρε και το όνομά τους («Γέφυρα Μελά»). Η πολυμελής συμμορία του Τάκη και Κώστα Κουμπή έστησε καρτέρι και απήγαγε τους δύο μαζί με τη συνοδεία τους, που βρίσκονταν σε περιοδεία. Θα ζητήσουν λύτρα 5 εκατ. δραχμές και θα αρχίσουν διαπραγματεύσεις για το πώς θα τα πάρουν.
Στο μεταξύ το γεγονός έχει πάρει τεράστιες διαστάσεις σε όλη την Ελλάδα και ανταποκριτές των αθηναϊκών εφημερίδων καταφτάνουν στα Γιάννενα. Τίθεται ακόμα και το ερώτημα της ματαίωσης των εκλογών της 19ης Αυγούστου.

Το θέμα της ληστείας μπαίνει ξανά στο τραπέζι και εμπλέκεται με πολιτικές και κοινωνικές πρακτικές που ακολουθούν τη συγκρότηση του κράτους ήδη από το 1912- 1913 και την απελευθέρωση των «νέων χωρών». Μέσα σε αυτό το πρίσμα γίνεται όλο και πιο έντονη η φωνή που ζητάει «να τελειώνουμε με τους ληστές».
Παρά όμως την έντονη πολιτικολογία και τις δημοσιογραφικές αντιπαραθέσεις, η αλήθεια είναι ότι η υπόθεση ήταν εξαρχής μία υπόθεση του κοινού ποινικού δικαίου όπως λέμε, μία πολύ σκληρή απαγωγή. Η προϊστορία των ληστών στην Ήπειρο ή τη Θεσσαλία έδειχνε ότι ήταν πολύ πιθανή και η εκτέλεση ακόμα των απαχθέντων.
Στα ψηλά βουνά των Ιωαννίνων, οι ληστές θα απελευθερώσουν στις 6 Αυγούστου τον Μυλωνά για να αναζητήσει τα λύτρα. Θα τον αφήσουν πίσω από το Μιτσικέλι και θα περιπλανηθεί ολόκληρο το βράδυ για να βρει το δρόμο του το πρωί για το Δίκορφο. Στις 2 το μεσημέρι της 7ης Ιουλίου θα φτάσει καταταλαιπωρημένος στα Γιάννενα.
Στις 11 Αυγούστου, Σάββατο, οι Κουμπαίοι θα απελευθερώσουν και τον Μελά στο Λυκόστομο αφού πάρουν στα χέρια τους 5.200.000 δραχμές. Θα διαφύγουν στην Αλβανία με ένα μεγάλο ποσό όμως από τα λύτρα να δίδεται όπως λέχθηκε στο δίκτυο υποστήριξης που είχαν μέσα στα Γιάννενα αλλά και στους υποστηρικτές τους στην Αλβανία. Η αντίστροφη μέτρηση όμως για τη σύλληψή τους είχε αρχίσει χωρίς να το γνωρίζουν.

Νίκη Βενιζέλου

Ο Βενιζέλος θα κάνει μεγάλη νίκη με πάνω από 60% και στην Ήπειρο θα εκλέξει το μέγιστο αριθμό των βουλευτών και στους τρεις νομούς (ο νομός Ιωαννίνων περιελάμβανε και μέρος της Θεσπρωτίας). Άλλωστε είχε αλλάξει και το εκλογικό σύστημα από αναλογικό σε πλειοψηφικό φοβούμενος ίσως την επανάληψη της μεγάλης ήττας του 1920. Για την ιστορία εξελέγησαν οι: Γ. Καλούδης, Κ. Κατσαδήμας, Αλκ. Λούλης, Μ. Μίσιος, Δ. Μπότσαρης, Δον. Σταυρόπουλος, Π. Φλώρος.

Εκτέλεση ληστών

Τους Κουμπαίους θα τους συλλάβει η αλβανική αστυνομία στις 28 Οκτωβρίου στο Μεσοπόταμο, στο Δέλβινο, όχι πολύ μακριά από τα ελληνικά σύνορα και θα τους μεταφέρει στα Τίρανα.
Οι Έλληνες χωροφύλακες θα φτάσουν στο Δυρράχιο με το πλοίο Χρυσαλλίς, στις 10 Νοεμβρίου κι από εκεί θα πάνε στα Τίρανα οδικώς για να τους παραλάβουν.
Στις 13 Μαΐου 1929 θα γίνει η πρώτη δίκη των Κουμπαίων στην Κέρκυρα, αλλά είναι χαρακτηριστικό ότι λείπουν πολλοί μάρτυρες κατηγορίας. Κατά… παράδοξο τρόπο, οι ποινές τους είναι πολύ μικρές, κάτι που οδηγεί σε ξεσηκωμό τους Ηπειρώτες. Στις 6 Ιουνίου μεγάλο συλλαλητήριο στα Γιάννενα με ομιλητή τον δήμαρχο Β. Πυρσινέλλα με τους Γιαννιώτες να διαμαρτύρονται για την επιείκεια του δικαστηρίου. Σημειώνουμε ότι αρκούσε η κατηγορία της ένοπλης ληστείας για να οδηγήσει τους ληστές στο εκτελεστικό απόσπασμα.
Το κλίμα όμως είναι πια βαρύ για τους ληστές σε όλη την Ελλάδα. Οι Κουμπαίοι θα καταδικαστούν για άλλες υποθέσεις τους, τον Οκτώβριο και τον Νοέμβριο στην Αθήνα, στην εσχάτη των ποινών. Ο Τάκης και ο Κώστας Κουμπής 29 και 27 χρόνων, μόλις, θα εκτελεστούν στις 28 Φεβρουαρίου 1930 το απόγευμα στο Γουδί στην Αθήνα, πίσω από το φθισιατρείο «Σωτηρία». Ο Τάκης Κουμπής θα αναφωνήσει «Γεια σου κόσμε» ενώ πλήθος κόσμου συνέρευσε για έχει μία εκ του σύνεγγυς εμπειρία. Άλλωστε, τα ρεπορτάζ των εφημερίδων είχαν μετατρέψει σε λαϊκό μυθιστόρημα την ιστορία. Κατά κάποιες αναφορές, οι δύο εκτελεσθέντες φώναξαν πριν το απόσπασμα ανοίξει πυρ: «Άδικα μας χαλάν».
Παράλληλα και πίσω από την ιστορία της απαγωγής των πολιτικών στα Γιάννενα το 1928 έτρεχε και η υπόθεση των ακόμα πιο διάσημων ληστών της Ηπείρου, των Ρετζαίων.
Το πιο μεγάλο τους έγκλημα, αυτό που ακόμα και σήμερα προκαλεί το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης ήταν η φονική ληστεία της Πέτρας στις 13 Ιουνίου 1926. Γι’ αυτό το έγκλημα, θα συλληφθούν και θα εκτελεστούν στην Κέρκυρα στις 5 Μαρτίου 1930, νωρίς το πρωί, ο Γιάννης και ο Θύμιος Ρέτζος με καταγωγή από το Ανώγι. Τα σώματά τους θα μείνουν σε κοινή θέα στον τόπο της εκτέλεσης στην τάφρο του Παλιού Φρουρίου, μέχρι τη 1 το μεσημέρι με πλήθος κόσμος να συρρέει για να τα δει. Δεν ήταν και τόσο σίγουροι όλοι ότι οι θρυλικοί Ρετζαίοι ήταν νεκροί.
Τέλος, την Κυριακή 23 Μαρτίου 1930 γίνεται γνωστό ότι απόσπασμα χωροφυλάκων περικυκλώνει συμμορία κοντά στη Λάρισα και σκοτώνει τον αρχηγό της Μήτρο Τζατζά, καταγόμενο από την Κρανιά Ολύμπου και επονομαζόμενο και «Δον Ζουάν των Ορέων». Το κεφάλι του μαζί με αυτά των συντρόφων του θα εκτεθούν δημοσίως στο κέντρο της Λάρισας το ίδιο απόγευμα ώστε και σε αυτήν την περίπτωση να πειστούν όλοι ότι είναι νεκρός.
Διάσημος κι αυτός ληστής, ο Τζατζάς, φίλος των Κουμπαίων και συνεργάτης τους το 1928, έκανε και εκείνος τη μεγάλη του κίνηση όταν το Σεπτέμβριο στο Περτούλι θα προσπαθήσει να απαγάγει γνωστές οικογένειες από τα Τρίκαλα και τη Θεσσαλία.


Αναφορές

- Οι ληστές και τα τραγούδια τους, στη Δυτική και Κεντρική Ελλάδα (1827- 1930) του Ευριπίδη Π. Μακρή, Ιωάννινα 2007
- Τα Γιάννινα του Μεσοπολέμου, του Ιωάννη Νικολαΐδη, Τόμος Ζ’ 1927 – 1928, Ιωάννινα 1995
- Τα παλληκάρια τα καλά σύντροφοι τα σκοτώνουν του Βασίλη Τζανακάρη, Καστανιώτης 2002
- Ιστορία του Νέου Ελληνισμού 1770 – 2000, Ο Μεσοπόλεμος 1922 – 1940, Ελληνικά Γράμματα 2003
- Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Νεώτερος Ελληνισμός από 1913 ως 1941, Εκδοτική Αθηνών.
- Εφημερίδα Ήπειρος 1927 - 1928, ψηφιοποιημένη συλλογή της Βιβλιοθήκης της Βουλής

Δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στα Πρωινά Νέα Ιωαννίνων

Τηλ.: 26510 23657 - 76655
Στρατάρχου Παπάγου 36
Ιωάννινα, Greece
info@epirusonline.gr

Χρήσιμα Links

 
Χρησιμοποιούμε cookie για την εξατομίκευση περιεχομένου και διαφημίσεων, την παροχή λειτουργιών κοινωνικών μέσων και την ανάλυση της επισκεψιμότητάς μας. Cookie policy. I accept cookies from this site. Agree