Τα βουνά στον πλανήτη αλλάζουν ραγδαία και μαζί τους αλλάζουν το νερό, ο καιρός και τα οικοσυστήματα από τα οποία εξαρτώνται δισεκατομμύρια άνθρωποι
Η κλιματική αλλαγή πλήττει τις ορεινές περιοχές του πλανήτη πιο έντονα και πιο γρήγορα από ό,τι τις πεδινές, με συνέπεια το χιόνι να μετατρέπεται όλο και πιο συχνά σε βροχή και οι υδατικές πηγές να αποσταθεροποιούνται, επηρεάζοντας άμεσα περισσότερους από ένα δισεκατομμύριο ανθρώπους.
Όπως προκύπτει από μια διεθνή επιστημονική ανασκόπηση που δημοσιεύτηκε στο Nature Reviews Earth & Environment, οι παγετώνες συρρικνώνονται, οι καταιγίδες γίνονται πιο έντονες και οι κίνδυνοι για πλημμύρες, οικολογική κατάρρευση και λειψυδρία αυξάνονται ραγδαία. Η έρευνα καταδεικνύει ότι τα βουνά σε όλο τον κόσμο θερμαίνονται ταχύτερα από τις γειτονικές πεδινές περιοχές, φέρνοντας σε κίνδυνο δισεκατομμύρια ανθρώπους που ζουν στα ορεινά ή εξαρτώνται από αυτά για το νερό τους.
Το φαινόμενο αυτό περιγράφεται ως «κλιματική αλλαγή εξαρτώμενη από το υψόμετρο» (EDCC), δηλαδή η επιτάχυνση των περιβαλλοντικών αλλαγών όσο αυξάνεται το υψόμετρο. Η επιστημονική ομάδα του Πανεπιστημίου του Πόρτσμουθ, με επικεφαλής τον δρ Νικ Πέπιν, ανέλυσε δεδομένα από παγκόσμιες κλιματικές βάσεις και μελέτες σε σημαντικές ορεινές περιοχές, όπως τα Βραχώδη Όρη, οι Άλπεις, οι Άνδεις και το Θιβετιανό Οροπέδιο.
Τα βασικά συμπεράσματα για την περίοδο 1980–2020 δείχνουν:
- Θερμοκρασία: Τα βουνά θερμαίνονται κατά μέσο όρο 0,21°C ανά αιώνα πιο γρήγορα από τις πεδινές περιοχές.
- Βροχόπτωση και χιόνι: Οι βροχοπτώσεις γίνονται πιο ασταθείς και το χιόνι αντικαθίσταται ολοένα και συχνότερα από βροχή.
Ο δρ Πέπιν υπογραμμίζει ότι τα βουνά παρουσιάζουν παρόμοιες τάσεις με τις αρκτικές περιοχές, καθώς χάνουν γρήγορα χιόνι και πάγο και αντιμετωπίζουν βαθιές αλλαγές στα οικοσυστήματα. Το φαινόμενο γίνεται πιο έντονο όσο ανεβαίνει κανείς σε μεγαλύτερα υψόμετρα.
Οι συνέπειες της υπερθέρμανσης στα βουνά ξεπερνούν τις τοπικές κοινότητες. Περισσότερο από ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι εξαρτώνται από το χιόνι και τους παγετώνες ως βασική πηγή γλυκού νερού. Σημαντικό μέρος αυτών βρίσκεται στην Κίνα και την Ινδία, που βασίζονται στα νερά των Ιμαλαΐων.
Ο δρ Πέπιν επισημαίνει ότι ο πάγος στα Ιμαλάια μειώνεται ταχύτερα από όσο αναμενόταν, και ότι η μετατροπή της χιονόπτωσης σε βροχή αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο καταστροφικών πλημμυρών. Παράλληλα, η άνοδος της θερμοκρασίας αναγκάζει φυτά και ζώα να ανεβαίνουν σε ψηλότερα υψόμετρα αναζητώντας δροσιά. Όταν όμως δεν υπάρχει άλλο «ψηλότερο» σημείο, τα είδη κινδυνεύουν με εξαφάνιση και τα οικοσυστήματα μπορεί να αλλάξουν ριζικά.
Η νέα ανασκόπηση βασίζεται σε προηγούμενη μελέτη του 2015, που είχε ήδη δείξει την τάση της αύξησης της θέρμανσης με το υψόμετρο, και αναδεικνύει ότι το πρόβλημα παραμένει και απαιτεί συνολική αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης. Οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι ένα από τα μεγάλα εμπόδια είναι η έλλειψη αξιόπιστων μετεωρολογικών δεδομένων στις ορεινές περιοχές, καθώς η εγκατάσταση και συντήρηση σταθμών σε δύσβατα περιβάλλοντα είναι ιδιαίτερα δύσκολη.
Η δρ Ναντίνε Σάλτσμαν από το Ινστιτούτο Έρευνας Χιονιού και Χιονοστιβάδων SLF στο Νταβός τονίζει ότι λόγω αυτών των κενών μπορεί να υποεκτιμάται η ταχύτητα της θέρμανσης και της απώλειας χιονιού και πάγου. Η δρ Έμιλι Πότερ από το Πανεπιστήμιο του Σέφιλντ συμπληρώνει ότι, παρά την πρόοδο στα υπολογιστικά μοντέλα, η τεχνολογία από μόνη της δεν αρκεί: απαιτείται άμεση δράση για την τήρηση των κλιματικών δεσμεύσεων και ενίσχυση των υποδομών παρακολούθησης σε αυτές τις ευάλωτες ορεινές περιοχές.
