Οι σκληρές πεποιθήσεις έλκονται από τον αυταρχισμό
Οι ισχυρές πεποιθήσεις δημιουργούν και την ψευδαίσθηση ότι η υλοποίησή τους είναι θέμα ατομικής και μόνο επιλογής και όχι των συνθηκών που διαμορφώνονται συχνά με πολύ κόπο και αγώνα και αντιθέσεις που συμπεριλαμβάνουν τις προσωπικές και συλλογικές επιλογές.
Διογκώνεται όλο και περισσότερο αυτή η τάση του να πιστεύουμε ότι ο κόσμος πρέπει να γίνει άμεσα, όπως τον θέλουμε εμείς αυτή τη στιγμή. Κι αν αύριο θελήσουμε κάτι άλλο, ανάλογα θα πρέπει να αλλάξει ξανά κι ο κόσμος.
Θέλει ίσως πιο πολύ ψάξιμο για το πώς γεννιέται μια τέτοια κατάσταση, αλλά είναι αναγνωρίσιμη πια αυτή η τάση, μια στάση ζωής που στηρίζεται μόνο στην βούλησή μας και όχι στην προσπάθεια να την κάνουμε και πράξη μαζί με τους άλλους ανθρώπους. Και συνοδεύεται πάντα κι από την απαξίωση στην πράξη της αξιολόγησης, της επαναθεώρησης, της ιεράρχησης, του ρεαλισμού, της μετριοπάθειας και της συνεργασίας: «Θέλω τώρα να γίνει αυτό κι αν δεν γίνει δεν με ενδιαφέρει, εγώ έχω δίκιο, οι άλλοι φταίνε που δεν το καταλαβαίνουν και δεν ξέρουν». Συνοδεύεται έτσι από μία άρνηση της πραγματικότητας και από μία εναντίωση προς τους άλλους. Κι ας πρόκειται αρκετές φορές και για μία βούληση αγαθή, αγνή, άψογη και καλοφτιαγμένη όπως ας πούμε η βούλησή μας για έναν κόσμο ειρήνης, αγάπης και συνύπαρξης. Ή η πεποίθησή μας ότι στον κόσμο δεν πρέπει να υπάρχει βία, ότι πρέπει να επικρατεί η ηθική, η ισονομία, η δικαιοσύνη. Πόσες φορές δεν στρώθηκε ο δρόμος προς το κακό με χαλιά ολόκληρα από καλές προθέσεις.
Δεν μπορούμε να ψέξουμε κάποιον βέβαια που έχει υψηλές αξίες στη ζωή και θέλει και να ζει και σε έναν κόσμο που να ακολουθεί αυτές τις αξίες, τουλάχιστον σε ένα ρητορικό επίπεδο.
Αλλού είναι το σημείο που γίνεται πρόβλημα. Είναι εκεί που ο ίδιος άνθρωπος των αξιών και των ιδανικών, εκφράζεται ως απέχων, υπεράνω, αλώβητος από την φύση των πραγμάτων, αλάνθαστος κριτής του κακού δρόμου που έχουν πάρει όλοι οι άλλοι, της κατάπτωσης του κόσμου, της αποκάλυψης ότι όλα πάνε λάθος.
Είναι η περίπτωση που οι ιδέες και οι αξίες μετατρέπονται στις ισχυρές πεποιθήσεις ενός απόλυτου «εγώ» που δεν ικανοποιείται με καμία από τις πτυχές της ζωής γύρω του και στέκεται στο δικό του θρόνο της τελειότητας και της ιδανικής ζωής.
Ας μη το βλέπουμε ως μία εξαίρεση αυτό το πρότυπο πολίτη, ότι είναι μία σπάνια περίπτωση αυταρχικού και δύστροπου ανθρώπου. Ας προσέξουμε ότι αυτός ο τύπος πολίτη, ισχυρά ατομικιστής και νάρκισσος όπως τον αποκαλεί η τρέχουσα ονοματοδοσία των φαινομένων που έχουν αποκτήσει διαστάσεις, αυτός ο άνθρωπος, είναι δίπλα μας, όλο και πιο συχνά, είναι στις παρέες μας, στις πολιτικές και κοινωνικές μας συλλογικότητες, και τον συναντάμε συχνά πυκνά όπου υπάρχει δημόσιο βήμα.
Είναι αυτός που ξέρει πολύ καλά το τι πρέπει να κάνουμε εμείς, αν και συνήθως ο ίδιος δεν κάνει τίποτα, και έχει πολύ δυνατή και άκαμπτη θέση για το τι πρέπει να γίνει στην πολιτική, τη δημοκρατία και την εθνική στάση της χώρας, τουλάχιστον. Και βέβαια, επειδή δεν παίρνει κανένα προσωπικό ρίσκο και δεν αναλαμβάνει ποτέ την ευθύνη της υλοποίησης των πεποιθήσεων του, δεν τον βλέπουμε και ποτέ να συμμετέχει και στην κοινή ζωή.
Παλιότερα ίσως να αποσυρόταν και να γινόταν ένας γκρινιάρης του σπιτιού του, σήμερα όμως έχει μία έντονη ψηφιακή ζωή στην οποία μπορεί και να επιδεικνύει πνεύμα και ευωχία, την ώρα που σταθερά, ας το προσέξουμε, στηρίζει με κάθε τρόπο τις μεγάλες αλλαγές στον πλανήτη δικαιώνοντας όλους τους πολέμους, τις εισβολές και τις γενοκτονίες των καιρών μας.
Γιατί οι άνθρωποι των ισχυρών πεποιθήσεων που αρνούνται στην πράξη τον Διαφωτισμό, τη συλλογική και συμμετοχική δημοκρατία και τη συμπερίληψη είναι εντέλει οι εκπρόσωποι του αυταρχισμού με ιστορικά τους πρότυπα ιδιαίτερα στον Μεσοπόλεμο σε όλες τις πλευρές της Ευρώπης, δυτικά και ανατολικά. Πόσοι και πόσοι δεν έχουν δικαιώσει τα αποικιοκρατικά εγκλήματα, τις Μεγάλες Δίκες ή τους τρομακτικούς πολέμους στο όνομα κάποιας ιδανικής ιδέας και μίας αγαθής αξίας.
ΦΙΛΗΜΩΝ ΚΑΡΑΜΗΤΣΟΣ
από την εφημερίδα «ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ» 17-4-2026
