Την ανάγκη ολοκληρωμένων παρεμβάσεων για τον περιορισμό του δημογραφικού προβλήματος επισημαίνει το Ινστιτούτο Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών
Την ανάγκη ολοκληρωμένων παρεμβάσεων για τον περιορισμό του δημογραφικού προβλήματος επισημαίνει το Ινστιτούτο Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών, προτείνοντας μέτρα που θα μειώνουν το κόστος ανατροφής παιδιών, θα διευκολύνουν τη συμφιλίωση οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής και θα αντιμετωπίζουν το οξύ στεγαστικό ζήτημα.
Οι ερευνητές του ΙΔΕΜ υπογραμμίζουν ότι οι υφιστάμενες πολιτικές, που βασίζονται κυρίως σε επιδόματα και χαρακτηρίζονται από αποσπασματικότητα, δεν έχουν αποδώσει ως προς την αύξηση της γονιμότητας των νεότερων γενεών. Τα στοιχεία δείχνουν σημαντική πτώση των γεννήσεων, από περίπου 117.000 την περίοδο 2007-2008 σε λιγότερες από 65.500 το 2025, με τον δείκτη γονιμότητας να διαμορφώνεται στο 1,45 παιδί ανά γυναίκα.
Η τάση αυτή εκτιμάται ότι δύσκολα θα αναστραφεί. Ωστόσο, σύμφωνα με το ΙΔΕΜ, η ενίσχυση των νεότερων ηλικιών – κυρίως των γυναικών 25-44 ετών από τις οποίες προέρχεται το 90% των γεννήσεων – μπορεί να περιορίσει την έκταση του προβλήματος.
Ο καθηγητής Δημογραφίας και ιδρυτικό μέλος του ΙΔΕΜ Βύρων Κοτζαμάνης σημειώνει ότι για να ισοσκελιστούν γεννήσεις και θάνατοι το 2024 (περίπου 126.000) θα απαιτούνταν δείκτης γονιμότητας άνω του 2,3, επίπεδο που δεν καταγράφεται σε καμία ανεπτυγμένη χώρα. Χωρίς θετικό μεταναστευτικό ισοζύγιο, το 2060 θα απαιτούνταν δείκτης κοντά στα τρία παιδιά ανά γυναίκα, στόχος που θεωρείται ανέφικτος.
Στο πλαίσιο αυτό, το ΙΔΕΜ προτείνει δύο βασικούς άξονες: την ενίσχυση της μετανάστευσης με θετικό ισοζύγιο και ένα ευρύ πλέγμα κοινωνικοοικονομικών πολιτικών. Οι προτάσεις περιλαμβάνουν:
-
Μείωση του υψηλού άμεσου και έμμεσου κόστους απόκτησης και ανατροφής παιδιών, κυρίως σε εκπαίδευση και υγεία.
-
Μέτρα συμφιλίωσης οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής.
-
Περιορισμό των έμφυλων ανισοτήτων.
-
Εκτεταμένο πρόγραμμα δημιουργίας αποθέματος ενεργειακά αποδοτικών κατοικιών με χαμηλό ενοίκιο, προσαρμοσμένων στις ανάγκες των νεότερων γενεών.
-
Στήριξη των νέων κατά την είσοδό τους στην ενήλικη ζωή και αύξηση της αγοραστικής τους δύναμης.
-
Ενίσχυση στοχευμένων κοινωνικών πολιτικών προστασίας.
-
Αποκατάσταση του αισθήματος εμπιστοσύνης στο μέλλον μέσω δίκαιων θεσμών, διαφάνειας και μείωσης των ανισοτήτων.
Όπως επισημαίνει ο κ. Κοτζαμάνης, το κλίμα αβεβαιότητας οδηγεί τις νεότερες γενιές στην αναβολή ή και εγκατάλειψη της απόφασης για δημιουργία οικογένειας, αντανακλώντας έλλειμμα εμπιστοσύνης που επηρεάζει συνολικά την κοινωνική συνοχή.
Τα στοιχεία του ΙΔΕΜ αναδεικνύουν επίσης τη μείωση κατά 27% του αριθμού των γυναικών 25-44 ετών μεταξύ 2007 και 2025, λόγω της πτώσης των γεννήσεων μετά το 1980 και της μετανάστευσης στο εξωτερικό μετά το 2010. Παράλληλα, αυξάνεται η ηλικία τεκνοποίησης – από μέσο όρο 26 έτη για όσους γεννήθηκαν μετά το 1960 σε 31,5 έτη για τις γενιές μετά το 1985 – ενώ μειώνεται το ποσοστό των γεννήσεων σε ηλικίες κάτω των 25 και αυξάνονται οι γεννήσεις άνω των 40.
Την ίδια στιγμή, διπλασιάζεται σχεδόν το ποσοστό των ζευγαριών που δεν αποκτούν παιδιά, από 13-14% στις γενιές του 1960 σε 24% για όσους γεννήθηκαν γύρω στο 1985, ενώ μειώνεται σημαντικά και το ποσοστό των γυναικών που αποκτούν τρία παιδιά ή περισσότερα.
