Γιατί η Αποκεντρωμένη ακύρωσε την προγραμματική σύμβαση Περιφέρειας-Στρατού για παρεμβάσεις στο Βελισσάριο
«Φρένο» σε μία από τις δεκάδες προγραμματικές συμβάσεις που υπογράφει και υλοποιεί ανά διαστήματα η Περιφέρεια Ηπείρου έβαλε η Επιτροπή του άρθρου 68 της Αποκεντρωμένης Διοίκησης, κατόπιν σχετικής, αρνητικής επίσης εισήγησης, του Γραμματέα της Αποκεντρωμένης Διοίκησης κ. Σάββα.
Το αντικείμενο της προγραμματικής μεταξύ της Περιφέρειας και της Ανώτατης Στρατιωτικής Διοίκησης Ηπείρου – Μακεδονίας αφορούσε στην «αντικατάσταση στέγης στρατιωτικού πρατηρίου Ιωαννίνων», που βρίσκεται εντός του πρώην στρατοπέδου Βελισσαρίου, προϋπολογισμού 64.480,00 με ΦΠΑ.
Το ενδιαφέρον της υπόθεσης έχει να κάνει με την εισήγηση τόσο του κ. Σάββα, όσο και το σκεπτικό της Επιτροπής που αποδέχθηκε την εισήγηση κρίνοντας εν τέλει ως μη νόμιμη την προγραμματική σύμβαση, δεδομένου ότι το αντικείμενό της δεν έχει άμεσα αναπτυξιακό χαρακτήρα για την περιοχή. Κάτι που ακούγεται απολύτως λογικό με την έννοια πως δε μπορεί να «βαφτίζεται» αναπτυξιακό έργο, η αντικατάσταση μίας στέγης σε ένα ακίνητο που ανήκει στη Στρατιωτική Διοίκηση με το κόστος να αναλαμβάνεται εξ ολοκλήρου από την Περιφέρεια Ηπείρου.
Όπως επισημαίνεται άλλωστε στην απόφαση «η σύναψη της επίμαχης προγραμματικής σύμβασης δεν είναι νόμιμη, δεδομένου ότι το αντικείμενό της δεν έχει άμεσα αναπτυξιακό για την περιοχή χαρακτήρα, αφού με την υλοποίηση αυτού δεν επιδιώκεται η άμεση ανάπτυξη της τοπικής κοινωνίας καθώς και διότι δεν εγκαθιδρύει πραγματική συνεργασία μεταξύ των συμβαλλομένων μερών με συνένωση των μέσων που διαθέτει ο κάθε φορέας στην πραγμάτωση κοινού δημόσιου σκοπού, καθώς, στην πραγματικότητα, πρόκειται για μεταβίβαση αρμοδιότητας από τον ένα συμβαλλόμενο φορέα που είναι η Στρατιωτική Διοίκηση στον δεύτερο που είναι η Περιφέρεια».
Αποκαλυπτική η εισήγηση Σάββα
Η Επιτροπή του άρθρου 68 συνεδρίασε την 1η Δεκεμβρίου του 2025 εξετάζοντας το έγγραφο του κ. Σάββα, με το οποίο παραπέμπει ως μη νόμιμη την εν λόγω απόφαση στην Επιτροπή για την ακύρωσή της.
Στο σκεπτικό της απόφασης του κ. Σάββα αναφέρεται γενικώς το τι ισχύει με τις προγραμματικές συμβάσεις και ποιον σκοπό πρέπει να υπηρετούν.
«Η σύναψη μιας προγραμματικής σύμβασης δεν μπορεί να αλλοιώσει τον χάρτη των αρμοδιοτήτων των συμβαλλομένων, υπό την έννοια ότι δεν επιτρέπεται η αξιοποίηση της προγραμματικής σύμβασης ως μέσου μεταβίβασης αρμοδιότητας από έναν συμβαλλόμενο φορέα στον αντισυμβαλλόμενό του, χωρίς να υφίσταται σχετική νομοθετική πρόβλεψη, διότι αυτό θα συνεπαγόταν τη μετατροπή του θεσμού της προγραμματικής σύμβασης σε εργαλείο παράκαμψης των κειμένων διατάξεων και σε αλλοίωση των αναγκαστικού δικαίου περί αρμοδιότητας κανόνων, με βάση την εκάστοτε εκφραζόμενη βούληση των συμβαλλόμενων Αρχών στο πλαίσιο της συμβατικής ευχέρειας που τους παρέχει η ως άνω διάταξη. Οι προγραμματικές συμβάσεις δεν επιτρέπεται να υποκρύπτουν τη σύναψη δημόσιας σύμβασης παροχής υπηρεσιών, αλλά τα συμβαλλόμενα μέρη πρέπει να εκκινούν από κοινή αφετηρία, συμπράττοντας κατά το δυνατόν ισόρροπα για την υλοποίηση προγραμμάτων ή υπηρεσιών στο πλαίσιο κοινά εξυπηρετούμενου δημοσίου σκοπού, τον οποίο είναι εκ του νόμου επιφορτισμένα να επιτελούν», αναφέρεται σχετικά και λίγο πιο κάτω προσθέτει πως «από
το σώμα της παραπεμφθείσας απόφασης, τη σχετική εισήγηση της Δ/νσης Τεχνικών Έργων και το σχέδιο της προγραμματικής σύμβασης που μας προσκομίσθηκε, δεν προκύπτει η εξυπηρέτηση αναπτυξιακού σκοπού.
Περαιτέρω, δεδομένου ότι η εκτέλεση του εν λόγω έργου δεν εντάσσεται στην επίτευξη της νόμιμης αποστολής της Περιφέρειας και δεν έχει αποδοθεί με διάταξη νόμου η σχετική αρμοδιότητα σε αυτήν, αποτελεί ανεπίτρεπτη μεταβίβαση αρμοδιότητας στην Περιφέρεια Ηπείρου», αναφέρει ο κ. Σάββας στην απόφασή του.
Η επίκληση της έκτακτης ανάγκης
Στο αιτιολογικό της απόφασης αναγράφεται ότι σύμφωνα με την εισήγηση της Δ/νσης Τεχνικών Έργων της Περιφέρειας Ηπείρου, «αντικείμενο της παρούσας προγραμματικής σύμβασης αποτελούν οι εργασίες που πρέπει να πραγματοποιηθούν για την αντικατάσταση της στέγης στο στρατιωτικό πρατήριο Ιωαννίνων».
Στο σχέδιο της προγραμματικής σύμβασης που συνοδεύει την ελεγχόμενη απόφαση, αναγράφεται ότι φορέας υλοποίησης του έργου θα είναι η Περιφέρεια Ηπείρου, η οποία υποχρεούται να προχωρήσει στη δημοπράτηση αυτού κι ότι οι πόροι χρηματοδότησης του έργου, θα προέλθουν από πιστώσεις του έργου ΣΑΝΠ 230 ΗΠΕΙΡΟΥ με τίτλο «Αντιμετώπιση εκτάκτων αναγκών και ειδικών δράσεων Περιφέρειας Ηπείρου 2020-2022».
Η επίσημη ακύρωση
Σύμφωνα με την εξέταση της υπόθεσης και της εισήγησης του Γραμματέα της Αποκεντρωμένης, η Επιτροπή κρίνει, κατά πλειοψηφία, ότι η σύναψη της επίμαχης προγραμματικής σύμβασης δεν είναι νόμιμη, δεδομένου ότι το αντικείμενό της δεν έχει άμεσα αναπτυξιακό για την περιοχή χαρακτήρα, αφού με την υλοποίηση αυτού δεν επιδιώκεται η άμεση ανάπτυξη της τοπικής κοινωνίας καθώς και διότι δεν εγκαθιδρύει πραγματική συνεργασία μεταξύ των συμβαλλομένων μερών με συνένωση των μέσων που διαθέτει ο κάθε φορέας στην πραγμάτωση κοινού δημόσιου σκοπού, καθώς, στην πραγματικότητα, πρόκειται για μεταβίβαση αρμοδιότητας από τον ένα συμβαλλόμενο φορέα (ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΗΠΕΙΡΟΥ-ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ/NRDC-GR) στον αντισυμβαλλόμενό του (Περιφέρεια Ηπείρου), χωρίς σχετική νομοθετική πρόβλεψη προς τούτο.
Η απόφαση ελήφθη κατά πλειοψηφία, με το μέλος της Επιτροπής, Βασίλειο Γοργόλη, που τυγχάνει και αντιπεριφερειάρχης να μειοψηφεί, υποστηρίζοντας, πως με την προγραμματική σύμβαση εξυπηρετείται αναπτυξιακός σκοπός και συγκεκριμένα η διατήρηση της λειτουργίας του Στρατιωτικού πρατηρίου Ιωαννίνων, το οποίο εξυπηρετεί μεγάλο αριθμό πολιτών και κατοίκων της Ηπείρου. Σε αυτό πραγματοποιούν αγορές τα εν ενεργεία στελέχη των Ενόπλων Δυνάμεων που υπηρετούν στην Ήπειρο, έφεδροι αξιωματικοί, πολίτες της Ηπείρου κ.λπ.
Η απόφαση προσβάλλεται ενώπιον του αρμόδιου κατά περίπτωση Δικαστηρίου, με το προβλεπόμενο ένδικο βοήθημα και εντός της προβλεπόμενης από την κείμενη νομοθεσία σχετικής προθεσμίας.
Τι (μπορεί να) κρύβεται πίσω από το προφανές;
Η εν λόγω υπόθεση όσο κι αν φαινομενικά δείχνει άνευ ουσιαστικού ενδιαφέροντος για την τοπική κοινωνία, εμπεριέχει σοβαρότατες διαστάσεις που αμφισβητούν ευθέως τον πυρήνα μίας πολιτικής επιλογής που έχει εργαλειοποιηθεί τα τελευταία χρόνια από τους ΟΤΑ, κυρίως βέβαια από την Περιφέρεια Ηπείρου. Η σύναψη προγραμματικών συμβάσεων δεν είναι κάτι καινοφανές, ούτε κάτι παράνομο, πλην όμως αυτό που εισφέρει πλέον στη δημόσια συζήτηση η εν λόγω απόφαση σχετίζεται με το κατά πόσον το περιεχόμενο της κάθε προγραμματικής σύμβασης θα πρέπει να εξετάζεται ξεχωριστά και να μην αντιμετωπίζεται απλώς, ως κάτι σύνηθες και φυσιολογικό.
Μπορεί η υπόθεση αυτή να αποτελέσει εφαλτήριο για την εξέταση και άλλων παρόμοιων υποθέσεων, ανοίγοντας το «κουτί της Πανδώρας», χωρίς να ξέρει κανείς τι μπορεί αυτό να κρύβει;
Στην προκειμένη περίπτωση προκαλεί όντως ερωτήματα η επίκληση και του αναπτυξιακού σκοπού που (δήθεν) υπηρετεί η αντικατάσταση μίας στέγης ενός ακινήτου, αλλά επίσης και ότι η Περιφέρεια αναλαμβάνει να εκτελέσει εργασίες σε ένα ακίνητο που δεν είναι ιδιοκτησίας της, αλλά ανήκει στην δικαιοδοσία του υπ. Εθνικής Άμυνας και του Ταμείου Εθνικής Άμυνας. Το πρώην στρατόπεδο Βελισσαρίου είναι στο προσκήνιο ενόψει της συζήτησης για την πιθανότητα παραχώρησης και αξιοποίησής του από τον δήμο Ιωαννιτών. Η Περιφέρεια έχει διατυπώσει τη δική της θέση, προτείνοντας μάλιστα τη λύση του εδαφονομίου, της παραχώρησης δηλαδή του ακινήτου από τους «ιδιοκτήτες» του, στην τοπική κοινωνία, έναντι ενός ετήσιου μισθώματος αλλά και με παράλληλες συμφωνίες για τα ανταλλάγματα που θα έχουν στην αξιοποίηση.
Αν μία προγραμματική σύμβαση όπως η συγκεκριμένη, ακυρώνεται για τον προφανή λόγο πως δεν υπηρετεί κανέναν αναπτυξιακό σκοπό αφενός και αφετέρου πως ο ιδιοκτήτης είναι αυτός που έχει την υποχρέωση να αναλάβει την κάλυψη της δαπάνης και όχι η Περιφέρεια ή όποιος άλλος, εύλογα προκύπτει ο προβληματισμός και για το πώς θα μπορέσει να υλοποιηθεί μία συνολική συμφωνία, για το Βελισσάριο, αλλά και πως θα συνεχιστούν στο μέλλον οι προγραμματικές συμβάσεις της Περιφέρειας με άλλους φορείς, κυρίως της γενικής κυβέρνησης. Τα έργα για παράδειγμα που υλοποιούνται στον τομέα της αποκατάστασης μνημείων (πολιτιστικών, ιστορικών, θρησκευτικών) στην Ήπειρο υλοποιούνται με τέτοιου είδους προγραμματικές συμβάσεις με την Περιφέρεια να αναλαμβάνει τη συνολική κάλυψη της δαπάνης, το δε υπουργείο Πολιτισμού που επικαλείται διαρκώς την αδυναμία χρηματοδότησης, να εξετάζει απλώς την πρόοδό ωρίμανσης των μελετών και την υλοποίηση των έργων, μέσω των Αρχαιολογικών Συμβουλίων.
Να ελέγξει ο κ. Σάββας τις συμβάσεις «έκτακτων αναγκών» Από τη στιγμή που ο κ. Σάββας ασχολήθηκε με τη συγκεκριμένη απόφαση και με τις επιπλέον διαστάσεις που έτσι κι αλλιώς έχει, θα ήταν χρήσιμο να εξετάσει και τις δεκάδες άλλες αποφάσεις των απευθείας αναθέσεων από την Περιφέρεια, με την επίκληση των «έκτακτων αναγκών». Και δεν πρόκειται προφανώς για τις αποφάσεις αντιμετώπισης των καταστροφών από τα καιρικά φαινόμενα που αποτελούν πράγματι «έκτακτες ανάγκες» αλλά για μία σειρά δεκάδων άλλων αποφάσεων της Περ. Επιτροπής που περιλαμβάνονται στην ίδια κατηγορία, χωρίς να έχουν καμία απολύτως συσχέτιση με την κάλυψη έκτακτων αναγκών…
ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ
Από την εφημερίδα «ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ» στις 22-1-2026
