Στο +57% οι φορολογικοί έλεγχοι και στο στόχαστρο οι απάτες
Σημαντική ενίσχυση των φορολογικών ελέγχων στις επιστροφές ΦΠΑ δρομολογεί η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων, αυξάνοντας τον αριθμό τους από 4.200 σε 6.600, ποσοστό ενίσχυσης κατά 57%, σύμφωνα με το επικαιροποιημένο επιχειρησιακό της σχέδιο. Στόχος της ΑΑΔΕ είναι ο περιορισμός των παράνομων επιστροφών και η καταπολέμηση οργανωμένων πρακτικών απάτης με τον φόρο προστιθέμενης αξίας.
Η επιλογή των υποθέσεων που θα ελεγχθούν γίνεται μέσω ανάλυσης κινδύνου, με προτεραιότητα σε αιτήματα μεγάλων ποσών ή σε φορολογούμενους που εμφανίζουν ασυνήθιστα πρότυπα συμπεριφοράς. Στο επίκεντρο βρίσκονται επιχειρήσεις και επαγγελματίες που αιτούνται επιστροφές δυσανάλογες με τον κύκλο εργασιών τους, περιπτώσεις με έντονες αποκλίσεις μεταξύ δηλωθέντων στοιχείων και αιτούμενων ποσών, καθώς και φορολογούμενοι με ιστορικό παραβατικότητας.
Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται και σε νεοσύστατες ή εποχικές επιχειρήσεις που ζητούν υψηλές επιστροφές ΦΠΑ, ενώ οι ελεγκτές αξιοποιούν εκτεταμένες διασταυρώσεις στοιχείων από τις περιοδικές δηλώσεις ΦΠΑ. Στο «μικροσκόπιο» μπαίνουν επίσης φορολογούμενοι που υπέβαλαν μηδενικές δηλώσεις το 2024, παρότι από τα διαθέσιμα δεδομένα προκύπτει πραγματική οικονομική δραστηριότητα. Ανάλογοι έλεγχοι προγραμματίζονται και για το φορολογικό έτος 2023, με βάση τις πληροφορίες της πλατφόρμας myDATA.
Παράλληλα, η ΑΑΔΕ προχωρά και σε μερικούς ελέγχους, αξιοποιώντας δεδομένα από POS, ηλεκτρονικά βιβλία, ενδοκοινοτικές συναλλαγές και άλλες πηγές. Για το 2025 προβλέπεται η διενέργεια 8.318 τέτοιων ελέγχων, που μπορεί να καλύπτουν μία ή περισσότερες φορολογικές περιόδους, ενισχύοντας τη στοχευμένη εποπτεία της αγοράς.
Κομβικό ρόλο στον περιορισμό της φοροδιαφυγής αναμένεται να διαδραματίσει και το νέο μοντέλο υποβολής δηλώσεων ΦΠΑ. Αν και σήμερα οι δηλώσεις προσυμπληρώνονται με βάση τα δεδομένα του myDATA και ο φορολογούμενος προχωρά στην τελική υποβολή, στο επόμενο στάδιο η ΑΑΔΕ θα υποβάλλει αυτόματα τη δήλωση εφόσον δεν υπάρξει παρέμβαση. Η αλλαγή αυτή περιορίζει σημαντικά τα περιθώρια μεταγενέστερων διορθώσεων και καταχρήσεων.
Την ίδια ώρα, τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αποτυπώνουν το μέγεθος των απωλειών ΦΠΑ στη χώρα. Αν και το κενό είσπραξης μειώθηκε από 29% το 2017 σε 11,4% το 2023 —η μεγαλύτερη μείωση στην ΕΕ—, οι συνολικές απώλειες της τελευταίας 15ετίας φτάνουν τα 73,5 δισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο 30% του ΑΕΠ.
Για το 2023 εκτιμάται ότι χάθηκαν 2,532 δισ. ευρώ, ενώ το 2024 οι απώλειες περιορίστηκαν περαιτέρω στα 2,116 δισ. ευρώ, ποσό συγκρίσιμο με τις ετήσιες εισπράξεις από τον ΕΝΦΙΑ. Η μεγαλύτερη ζημιά καταγράφηκε το 2011, όταν οι απώλειες από τον ΦΠΑ άγγιξαν τα 9,1 δισ. ευρώ.
Τα δεδομένα δείχνουν, πάντως, ότι η ενίσχυση των ψηφιακών εργαλείων και των ελεγκτικών δυνατοτήτων της ΑΑΔΕ οδηγεί σε σταθερή μείωση του «χαμένου ΦΠΑ», με τις απώλειες να υποχωρούν κάτω από τα 5 δισ. ευρώ μετά το 2018 και να ακολουθούν διαρκώς πτωτική πορεία τα τελευταία χρόνια.
