Η πρακτική «ανάστασης» εξαφανισμένων ειδών εγείρει ηθικά, κυρίως, ερωτήματα
Περίπου έναν χρόνο πριν, η αμερικανική εταιρεία Colossal Biosciences προκάλεσε παγκόσμιο ενδιαφέρον και έντονο προβληματισμό, όταν ανακοίνωσε ότι «ανέστησε» τον ανταρόλυκο, ένα εξαφανισμένο είδος. Η δήλωση άνοιξε αμέσως μια μεγάλη συζήτηση γύρω από τα ηθικά όρια της τεχνολογίας και τις συνέπειες της λεγόμενης de-extinction.
Η αντίδραση δεν άργησε να φτάσει και στο πολιτικό επίπεδο. Μόλις δύο ημέρες αργότερα, ο υπουργός Εσωτερικών των ΗΠΑ, Νταγκ Μπέργκαμ, επικαλέστηκε τη δυνατότητα «ανάστασης ειδών» για να στηρίξει την αποδυνάμωση της περιβαλλοντικής νομοθεσίας, δηλώνοντας χαρακτηριστικά: «διάλεξε το αγαπημένο σου είδος και πάρε τηλέφωνο την Colossal».
Για τους επικριτές της τεχνολογίας, αυτή η τοποθέτηση επιβεβαίωσε τον βασικό τους φόβο: ότι αν οι άνθρωποι πιστέψουν πως η επιστήμη μπορεί να επαναφέρει όποιο είδος χαθεί, τότε η προστασία της βιοποικιλότητας όσο τα είδη είναι ακόμη ζωντανά θα περάσει σε δεύτερη μοίρα.
Τι δείχνει νέα επιστημονική μελέτη
Μια νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Biological Conservation επιχειρεί να εξετάσει ακριβώς αυτό το ενδεχόμενο. Τα συμπεράσματά της, ωστόσο, είναι πιο σύνθετα και λιγότερο ανησυχητικά απ’ όσο υποστήριζαν οι πιο απαισιόδοξες εκτιμήσεις.
Οι επιστήμονες εξέτασαν τον λεγόμενο «ηθικό κίνδυνο» της de-extinction: την πιθανότητα δηλαδή η ύπαρξη της τεχνολογίας να κάνει τους ανθρώπους πιο ανεκτικούς στην εξαφάνιση ειδών, με τη λογική ότι «θα διορθωθεί αργότερα». Παρόμοιοι φόβοι έχουν διατυπωθεί και σε άλλους τομείς, όπως στην κλιματική κρίση, όπου η πίστη σε μελλοντικές τεχνολογικές λύσεις ενδέχεται να μειώσει την πίεση για άμεση δράση.
Ωστόσο, μέχρι σήμερα, οι περισσότερες έρευνες δείχνουν ότι τέτοιες τεχνολογίες δεν αποδυναμώνουν την περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση των πολιτών. Η συγκεκριμένη μελέτη είναι η πρώτη που εξετάζει αν το ίδιο ισχύει και για την εξαφάνιση ειδών.
Πώς έγινε η έρευνα
Οι ερευνητές παρουσίασαν σε 363 συμμετέχοντες διαφορετικά υποθετικά σενάρια, στα οποία μια εταιρεία υλοποιούσε ένα έργο με οικονομικό ή κοινωνικό όφελος, το οποίο όμως οδηγούσε στην εξαφάνιση ενός ήδη απειλούμενου είδους.
Σε ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα, η κατασκευή ενός αυτοκινητοδρόμου προς νέο λιμάνι περνούσε μέσα από τον τελευταίο βιότοπο του dusky gopher frog, ενός βατράχου στα όρια της εξαφάνισης. Το έργο θα είχε ως αναπόφευκτη συνέπεια την εξαφάνισή του.
Κάθε σενάριο παρουσιαζόταν σε δύο εκδοχές:
- στη μία, η εταιρεία προχωρούσε σε παραδοσιακή περιβαλλοντική αντιστάθμιση, επενδύοντας στην προστασία άλλων ειδών,
- στην άλλη, δεσμευόταν ότι στο μέλλον θα αξιοποιούσε τεχνολογία de-extinction, μεταφέροντας DNA του εξαφανισμένου είδους σε συγγενικό ζωντανό οργανισμό.
Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να κρίνουν αν το έργο ήταν προς όφελος του κοινού, αν η εξαφάνιση ήταν δικαιολογημένη, αν η εταιρεία έφερε μειωμένη ευθύνη και αν τέτοιου είδους έργα θα έπρεπε να επιτρέπονται στο μέλλον.
Το βασικό συμπέρασμα
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η υπόσχεση της «τεχνολογικής ανάστασης» δεν έκανε τους ανθρώπους πιο ανεκτικούς στην εξαφάνιση ειδών σε σχέση με τις κλασικές μορφές περιβαλλοντικής αντιστάθμισης. Με απλά λόγια, οι πολίτες δεν έτειναν να θεωρούν την εξαφάνιση λιγότερο σοβαρή απλώς και μόνο επειδή υπάρχει η δυνατότητα γενετικής παρέμβασης στο μέλλον.
Οι ερευνητές, ωστόσο, επισημαίνουν ότι ο όρος «αντιστροφή της εξαφάνισης» είναι παραπλανητικός. Η γενετική μηχανική μπορεί να επαναφέρει χαμένα χαρακτηριστικά και να αποκαταστήσει ορισμένες οικολογικές λειτουργίες, αλλά δεν μπορεί να αναδημιουργήσει πλήρως ένα εξαφανισμένο είδος.
Με άλλα λόγια, η τεχνολογία δεν αποτελεί άλλοθι για την απώλεια της βιοποικιλότητας και τουλάχιστον προς το παρόν, οι άνθρωποι φαίνεται να το αντιλαμβάνονται αυτό.
