Οι σκύλοι φημίζονται για την εξαιρετικά ανεπτυγμένη όσφρησή τους, η οποία τους επιτρέπει να εντοπίζουν μυρωδιές που είναι εντελώς αδύνατο να αντιληφθεί ο άνθρωπος. Δεν είναι τυχαίο ότι αξιοποιούνται σε αποστολές έρευνας και διάσωσης, στον εντοπισμό εκρηκτικών και ναρκωτικών, αλλά και σε επιχειρήσεις ασφαλείας. Αυτό που λίγοι γνωρίζουν είναι ότι η μύτη τους μπορεί να «πιάσει» ακόμη και σημάδια ασθενειών.
Οι τετράποδοι σύντροφοί μας έχουν την ικανότητα να αντιλαμβάνονται αλλαγές στη χημική σύσταση του ανθρώπινου σώματος όταν αυτό μάχεται ιούς, βακτήρια ή άλλους παθογόνους παράγοντες. Συχνά, μάλιστα, αντιδρούν με ασυνήθιστη συμπεριφορά, γεγονός που έχει κινήσει το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας.
Γιατί η όσφρηση των σκύλων είναι τόσο ισχυρή
Η μύτη ενός σκύλου διαθέτει περίπου 300 εκατομμύρια οσφρητικούς υποδοχείς, όταν ο άνθρωπος έχει μόλις 5 έως 6 εκατομμύρια. Επιπλέον, η ανατομία της επιτρέπει την ταυτόχρονη εισπνοή και «ανάλυση» οσμών, ενώ το τμήμα του εγκεφάλου που επεξεργάζεται τις μυρωδιές είναι πολλαπλάσιο σε μέγεθος σε σχέση με το ανθρώπινο. Δεν είναι λοιπόν υπερβολή ότι μπορούν να μυρίσουν έως και 100.000 φορές καλύτερα από εμάς.
Οι σκύλοι μπορούν να οσφραίνονται εκατοντάδες φορές το λεπτό και χρησιμοποιούν διαφορετικά ρουθούνια ανάλογα με το αν μια μυρωδιά τους είναι οικεία ή αν χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση. Η ικανότητα αυτή συνδέεται με την εξελικτική τους πορεία και την ανάγκη επιβίωσης στην άγρια φύση.
Εξέλιξη και ένστικτο επιβίωσης
Οι πρόγονοι των σημερινών σκύλων έπρεπε να εντοπίζουν ασφαλή θηράματα και να αποφεύγουν μολυσμένα ζώα που θα μπορούσαν να τους αρρωστήσουν. Έτσι ανέπτυξαν την ικανότητα να ανιχνεύουν την ασθένεια μέσω της οσμής. Παράλληλα, αυτή η δεξιότητα βοηθούσε στην προστασία της αγέλης, καθώς ένα σοβαρά άρρωστο μέλος μπορούσε να αποτελέσει κίνδυνο για τους υπόλοιπους.
Ποιες ασθένειες μπορούν να «μυρίσουν»
Έρευνες έχουν δείξει ότι ειδικά εκπαιδευμένοι σκύλοι μπορούν να εντοπίσουν μορφές καρκίνου μέσω δειγμάτων ιδρώτα, αναπνοής, ούρων ή αίματος, ανιχνεύοντας πτητικές οργανικές ενώσεις που παράγονται από τα καρκινικά κύτταρα. Η ικανότητά τους αυτή έχει καταγραφεί ακόμη και σε πρώιμα στάδια της νόσου.
Επιπλέον, έχουν χρησιμοποιηθεί πειραματικά για την ανίχνευση ασθενειών όπως η ελονοσία, η νόσος του Πάρκινσον και ο COVID-19. Ιδιαίτερα σημαντικός είναι ο ρόλος τους σε άτομα με διαβήτη, καθώς εκπαιδευμένοι σκύλοι μπορούν να αντιληφθούν πτώση του σακχάρου στο αίμα μέσω της αναπνοής του κηδεμόνα τους και να προειδοποιήσουν έγκαιρα, αποτρέποντας επικίνδυνες καταστάσεις.
Πώς αντιδρούν όταν «μυρίζουν» κάτι
Οι σκύλοι που έχουν λάβει ειδική εκπαίδευση δίνουν σαφή σήματα, όπως γάβγισμα, άγγιγμα με την πατούσα ή επίμονη επαφή με τη μύτη. Αντίθετα, ένας μη εκπαιδευμένος σκύλος μπορεί να παρουσιάσει περίεργη συμπεριφορά: να γέρνει το κεφάλι, να παραμένει σε επιφυλακή, να γίνεται υπερπροστατευτικός ή να ακολουθεί συνεχώς τον κηδεμόνα του.
Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να γαβγίζει επίμονα, να κλαψουρίζει ή να προσπαθεί να γλείψει ένα συγκεκριμένο σημείο του σώματος, σαν να προσπαθεί να «θεραπεύσει» κάτι που αντιλαμβάνεται μέσω της όσφρησης.
Ένα πολύτιμο «διαγνωστικό εργαλείο»
Η ικανότητα των σκύλων να ανιχνεύουν ασθένειες αποτελεί αντικείμενο εντατικής επιστημονικής έρευνας και ανοίγει προοπτικές για νέες μεθόδους έγκαιρης διάγνωσης. Παρότι δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τις ιατρικές εξετάσεις, πολλές φορές λειτουργούν ως ένα πολύτιμο «καμπανάκι» για τον άνθρωπο.
Εάν ένας σκύλος εμφανίσει ξαφνικά ασυνήθιστη και επίμονη συμπεριφορά προς τον κηδεμόνα του, ίσως αξίζει μια προληπτική επίσκεψη στον γιατρό. Μπορεί τελικά η εξαιρετική του μύτη να προσπαθεί να πει κάτι που εμείς δεν μπορούμε ακόμη να αντιληφθούμε.
