Προσωρινή αποκλιμάκωση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν με συμφωνία για εκεχειρία και διαπραγματεύσεις
Σε μια κίνηση που σηματοδοτεί προσωρινή εκτόνωση της έντασης, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε ότι Ουάσιγκτον και Τεχεράνη βρίσκονται κοντά σε μια ευρύτερη συμφωνία, έπειτα από πρόοδο στις συνομιλίες των δύο πλευρών.
Μέσω ανάρτησής του, γνωστοποίησε ότι επιτεύχθηκε κατ’ αρχήν συμφωνία για εκεχειρία διάρκειας δύο εβδομάδων, προκειμένου να δοθεί χρόνος για περαιτέρω διαπραγματεύσεις. Η εξέλιξη αυτή ήρθε λίγο πριν από την εκπνοή της προθεσμίας που είχε θέσει η αμερικανική πλευρά, με την απειλή στρατιωτικής δράσης κατά ιρανικών ενεργειακών και μεταφορικών υποδομών να παραμένει στο τραπέζι.
Καθοριστικό ρόλο στην πορεία των συνομιλιών φαίνεται να διαδραματίζει η στάση του Iran, το οποίο καλείται να αναστείλει εχθρικές ενέργειες και να διασφαλίσει την ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ. Παρότι η Τεχεράνη εμφανίζεται διατεθειμένη να διευκολύνει την εμπορική διέλευση, επιμένει ότι διατηρεί κυριαρχικά δικαιώματα στην περιοχή.
Η προσωρινή συμφωνία δίνει διέξοδο σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη συγκυρία, καθώς ο Αμερικανός πρόεδρος βρισκόταν αντιμέτωπος είτε με την επιλογή στρατιωτικής κλιμάκωσης είτε με τον κίνδυνο πολιτικού κόστους από πιθανή υπαναχώρηση. Ωστόσο, η εξέλιξη αυτή εκλαμβάνεται περισσότερο ως αναστολή της έντασης παρά ως οριστική λύση.
Οι δύο πλευρές αναμένεται να εισέλθουν σε εντατικές διαπραγματεύσεις το επόμενο διάστημα, με στόχο μια πιο μόνιμη συμφωνία, αν και η διαδικασία εκτιμάται ότι θα είναι σύνθετη.
Η αντίδραση των αγορών ήταν άμεση, με την τιμή του πετρελαίου να υποχωρεί κάτω από τα 100 δολάρια το βαρέλι και τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης στις ΗΠΑ να καταγράφουν άνοδο, αντανακλώντας συγκρατημένη αισιοδοξία ότι αποφεύχθηκε, τουλάχιστον προς το παρόν, μια ευρύτερη κρίση.
Ο γερουσιαστής του Ουισκόνσιν Ρον Τζόνσον, συνήθως πιστός υποστηρικτής του Τραμπ, δήλωσε ότι θα ήταν «τεράστιο λάθος» αν ο Τραμπ προχωρούσε στην εκστρατεία βομβαρδισμών. Ο βουλευτής Ναθάνιελ Μοράν από το Τέξας έγραψε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι δεν υποστηρίζει «την καταστροφή ενός «ολόκληρου πολιτισμού»».
«Δεν είμαστε έτσι», έγραψε, «και αυτό δεν συνάδει με τις αρχές που καθοδηγούν από καιρό την Αμερική».
Η γερουσιαστής Λίσα Μουρκόφσκι από την Αλάσκα, η οποία έχει συχνά διαφωνήσει με τον πρόεδρο, ήταν εξίσου ευθεία, γράφοντας ότι η απειλή του προέδρου «δεν μπορεί να δικαιολογηθεί ως μια προσπάθεια να αποκτήσει πλεονέκτημα στις διαπραγματεύσεις με το Ιράν».
Ωστόσο, ο Λευκός Οίκος πιθανότατα θα αντιτάξει ότι η πίεση που ασκήθηκε απέδωσε. Και για έναν πρόεδρο που αντιμετωπίζει πτώση στα ποσοστά των δημοσκοπήσεων, αυξανόμενο αριθμό επικριτών εντός του ίδιου του κόμματός του και μια οικονομία που δυσκολεύεται λόγω των αυξημένων τιμών της ενέργειας, οποιαδήποτε διέξοδος από τη σύγκρουση πιθανότατα θα αποτελέσει ανακούφιση.
Οι δύσκολες διαπραγματεύσεις
Στην ανάρτησή του στο Truth Social με την οποία ανακοίνωσε την κατάπαυση του πυρός, ο Τραμπ δήλωσε ότι οι ΗΠΑ «επέτυχαν και ξεπέρασαν» όλους τους στρατιωτικούς τους στόχους.
Ο στρατός του Ιράν έχει υποστεί σημαντική αποδυνάμωση. Αν και το ισλαμικό φονταμενταλιστικό καθεστώς του εξακολουθεί να βρίσκεται στην εξουσία, πολλοί από τους κορυφαίους ηγέτες του έχουν σκοτωθεί σε βομβαρδισμούς.
Προς το παρόν, ωστόσο, πολλοί από τους δηλωμένους αμερικανικούς στόχους παραμένουν αβέβαιοι. Η τύχη του εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν – το θεμέλιο του πυρηνικού του προγράμματος – είναι άγνωστη. Η χώρα εξακολουθεί να ασκεί επιρροή σε περιφερειακούς αντιπροσώπους, όπως οι Χούθι στην Υεμένη.
Και ακόμη και αν το Ιράν ανοίξει πλήρως τα Στενά του Ορμούζ – χωρίς να θέτει ως προϋπόθεση για τη διέλευση την καταβολή διοδίων ή άλλων πληρωμών – η ικανότητά του να ελέγχει αυτό το κρίσιμο γεωπολιτικό στενό είναι πιο εμφανής από ποτέ.
Σε δήλωση που εξέδωσε μετά το μήνυμα του Τραμπ για κατάπαυση του πυρός, ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί δήλωσε ότι το Ιράν θα σταματήσει τις «αμυντικές επιχειρήσεις» του και θα επιτρέψει την ασφαλή διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ «μέσω συντονισμού με τις ιρανικές ένοπλες δυνάμεις». Πρόσθεσε ότι οι ΗΠΑ είχαν αποδεχτεί το «γενικό πλαίσιο» του ιρανικού σχεδίου 10 σημείων.
Το σχέδιο αυτό περιλαμβάνει την απόσυρση των αμερικανικών στρατευμάτων από την περιοχή, την άρση των οικονομικών κυρώσεων κατά του Ιράν, την καταβολή αποζημίωσης για τις πολεμικές ζημίες και την παραχώρηση στον Ιράν του ελέγχου των Στενών του Ορμούζ. Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι ο Τραμπ θα συμφωνήσει πραγματικά σε οποιονδήποτε από αυτούς τους όρους – ένα σημάδι ότι οι επόμενες δύο εβδομάδες των διαπραγματεύσεων ενδέχεται να είναι επικίνδυνες.
Προς το παρόν, ωστόσο, πρόκειται για μια μερική πολιτική νίκη για τον Τραμπ. Έκανε μια δραματική απειλή και πέτυχε το επιθυμητό αποτέλεσμα. Όμως, η κατάπαυση του πυρός είναι μια αναστολή, όχι μια μόνιμη λύση.
Το μακροπρόθεσμο κόστος των λόγων και των πράξεων του προέδρου, καθώς και του πολέμου συνολικά, δεν έχει ακόμη εκτιμηθεί πλήρως.
