Ένα νέο αποταμιευτικό και επενδυτικό εργαλείο για ανηλίκους, με ισόποση συμμετοχή του κράτους στις ιδιωτικές εισφορές και ετήσιο πλαφόν 1.200 ευρώ, περιλαμβάνει το νομοσχέδιο του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών για τα μέτρα της ΔΕΘ. Το σχέδιο νόμου έχει κατατεθεί στη Βουλή και βρίσκεται υπό εξέταση από την αρμόδια επιτροπή.
Ο Ατομικός Επενδυτικός Λογαριασμός Ανηλίκων αποσκοπεί στη δημιουργία κεφαλαίου για το παιδί σε βάθος χρόνου. Η αίτηση θα γίνεται από τον νόμιμο εκπρόσωπό του σε χρηματοπιστωτικό πάροχο της επιλογής του, πριν από τη συμπλήρωση των δύο ετών. Η έναρξη λειτουργίας του μέτρου τοποθετείται στις αρχές του 2027, με αρχική εφαρμογή για παιδιά που γεννήθηκαν από το 2025 και έπειτα.
Ποια παιδιά θα είναι δικαιούχοι
Λογαριασμό θα μπορούν να αποκτούν παιδιά ηλικίας έως δύο ετών, εφόσον διαθέτουν ελληνική ιθαγένεια ή ιθαγένεια άλλου κράτους-μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης και είναι φορολογικοί κάτοικοι Ελλάδας. Για κάθε παιδί προβλέπεται η δυνατότητα λειτουργίας ενός μόνο λογαριασμού.
Τη διαχείριση θα μπορούν να αναλαμβάνουν τράπεζες, εταιρείες διαχείρισης αμοιβαίων κεφαλαίων, επιχειρήσεις επενδυτικών υπηρεσιών, ασφαλιστικές εταιρείες και άλλοι επιλέξιμοι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί. Θα παρέχεται, παράλληλα, η δυνατότητα αλλαγής παρόχου, χωρίς να χάνονται τα φορολογικά προνόμια ή τα δικαιώματα που συνδέονται με τον λογαριασμό.
Πώς λειτουργούν οι εισφορές και η κρατική ενίσχυση
Χρηματικά ποσά θα μπορούν να καταθέτουν οι γονείς, οι παππούδες και οι γιαγιάδες, συγγενείς, νονοί, αλλά και επιχειρήσεις. Το σύνολο των ιδιωτικών καταβολών δεν θα μπορεί να υπερβαίνει τις 10.000 ευρώ ανά παιδί και ανά ημερολογιακό έτος.
Το κράτος θα αντιστοιχίζει τις επιλέξιμες ιδιωτικές εισφορές, προσθέτοντας ίσο ποσό, με αρχικό ανώτατο όριο τα 1.200 ευρώ ετησίως. Το πλαφόν προβλέπεται να αναπροσαρμόζεται κατά 10% κάθε πέντε χρόνια: θα φτάσει τα 1.320 ευρώ μετά την πρώτη πενταετία, τα 1.452 ευρώ μετά τη δεύτερη και τα 1.597,20 ευρώ μετά την τρίτη.
Η κρατική συμμετοχή θα καταβάλλεται κατά κανόνα κάθε μήνα, για ιδιωτικές εισφορές έως 100 ευρώ. Παράλληλα, θα γίνεται ετήσια εκκαθάριση των συνολικών καταβολών έως τις 31 Δεκεμβρίου.
Ενδεικτικά, εάν η οικογένεια καταθέτει 100 ευρώ τον μήνα, συγκεντρώνει 1.200 ευρώ ετησίως και το Δημόσιο προσθέτει άλλα 1.200 ευρώ. Έτσι, το κεφάλαιο φτάνει τα 2.400 ευρώ πριν από τις επενδυτικές αποδόσεις και τις χρεώσεις. Σε περίπτωση κατάθεσης 5.000 ευρώ, η κρατική ενίσχυση περιορίζεται στο ανώτατο ποσό των 1.200 ευρώ, ενώ για ιδιωτικές εισφορές 600 ευρώ το Δημόσιο προσθέτει επίσης 600 ευρώ.
Σε ποιες επενδύσεις θα κατευθύνονται τα χρήματα
Τα ποσά θα επενδύονται αποκλειστικά σε συγκεκριμένες κατηγορίες χρηματοπιστωτικών μέσων. Σε αυτές περιλαμβάνονται αμοιβαία κεφάλαια και ETF, μετοχές και ομόλογα που διαπραγματεύονται σε ρυθμιζόμενες αγορές της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου.
Αντίθετα, αποκλείονται τα κρυπτοστοιχεία, τα παράγωγα, τα προϊόντα μόχλευσης, τα δομημένα προϊόντα και ορισμένες μορφές εναλλακτικών επενδύσεων.
Οι καταθέσεις και τα αμοιβαία κεφάλαια χρηματαγοράς θα αντιμετωπίζονται ως μετρητά και, κατά κανόνα, δεν θα επιτρέπεται να αντιπροσωπεύουν πάνω από το 5% του χαρτοφυλακίου. Επιπλέον, θα εφαρμόζονται κανόνες διασποράς και περιορισμοί στην έκθεση σε μεμονωμένες μετοχές ή αγορές.
Ο γονέας ή ο νόμιμος εκπρόσωπος θα επιλέγει το επενδυτικό προφίλ, καθορίζοντας την αναλογία μεταξύ επενδύσεων σταθερού εισοδήματος και μετοχών. Οι διαθέσιμες επιλογές είναι τέσσερις:
- Συντηρητικό: 100% σταθερό εισόδημα και 0% μετοχές.
- Ισορροπημένο: 70% σταθερό εισόδημα και 30% μετοχές.
- Αναπτυξιακό: 30% σταθερό εισόδημα και 70% μετοχές.
- Δυναμικό: 100% μετοχές.
Σύμφωνα με το νομοσχέδιο που κατατέθηκε στη Βουλή, για όσους δεν επιλέξουν επενδυτική στρατηγική προβλέπεται ως προεπιλογή ένα προϊόν μακροχρόνιου ορίζοντα, συντηρητικού προφίλ και εγγυημένου κεφαλαίου. Η συγκεκριμένη πρόβλεψη διαφοροποιείται από την αρχική παρουσίαση του μέτρου, στην οποία αναφερόταν ως προεπιλογή το αναπτυξιακό προφίλ, με μετάβαση σε ισορροπημένο τρία χρόνια πριν από την ενηλικίωση.
Τι προβλέπεται για την προστασία του κεφαλαίου
Η προστασία αφορά τις ιδιωτικές εισφορές μέχρι το ύψος που αντιστοιχεί στην κρατική ενίσχυση, η οποία αρχικά ανέρχεται έως 1.200 ευρώ ετησίως, καθώς και το αντίστοιχο ποσό που καταβάλλει το Δημόσιο. Κατά τη συμπλήρωση του 18ου έτους, η αξία των επενδύσεων που προέρχονται από αυτές τις εισφορές δεν θα πρέπει να υπολείπεται του αρχικού ονομαστικού κεφαλαίου.
Τα ποσά που υπερβαίνουν το ετήσιο όριο της κρατικής αντιστοίχισης δεν καλύπτονται αυτομάτως. Για αυτά θα υπάρχει δυνατότητα πρόσθετης προστασίας, με ξεχωριστή χρέωση. Η σχετική εγγύηση θα παρέχεται μέσω δέσμευσης πιστωτικού ιδρύματος της ΕΕ ή ασφαλιστικής επιχείρησης και θα εξακολουθεί να ισχύει ακόμη και σε περίπτωση αφερεγγυότητας του παρόχου.
Το κόστος και η ενημέρωση των γονέων
Για την προεπιλεγμένη επενδυτική επιλογή, το συνολικό ετήσιο κόστος δεν θα μπορεί να ξεπερνά το 0,50% της μέσης ετήσιας αξίας του λογαριασμού. Από τον υπολογισμό εξαιρούνται οι φόροι, τα τέλη των ρυθμιζόμενων αγορών και η πρόσθετη κεφαλαιακή προστασία, το κόστος της οποίας θα αναγράφεται ξεχωριστά.
Το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών θα αναρτά κάθε χρόνο συγκριτικό πίνακα με τις χρεώσεις των προεπιλεγμένων επενδυτικών επιλογών των παρόχων. Οι γονείς θα πρέπει να ενημερώνονται για τα στοιχεία αυτά πριν προχωρήσουν στην υπογραφή της σύμβασης.
Δυνατότητα αυτοδιαχείρισης των επενδύσεων
Εκτός από την ανάθεση της διαχείρισης στον πάροχο, ο νόμιμος εκπρόσωπος θα μπορεί να επιλέξει την αυτοδιαχείριση του χαρτοφυλακίου. Σε αυτή την περίπτωση, οι απευθείας επενδύσεις σε μετοχές και ομόλογα θα περιορίζονται στο 30% της συνολικής αξίας του.
Θα επιτρέπεται επίσης η επιλογή αμοιβαίων κεφαλαίων και ETF, υπό την προϋπόθεση ότι τηρούνται τα όρια του επενδυτικού προφίλ. Ο πάροχος θα ελέγχει κάθε εντολή πριν από την εκτέλεσή της και θα απορρίπτει όσες δεν συμμορφώνονται με τους προβλεπόμενους κανόνες.
Παράλληλα, θα παρακολουθεί τη σύνθεση του χαρτοφυλακίου και την τήρηση των ορίων διασποράς και του επιλεγμένου προφίλ, με ελέγχους τουλάχιστον ανά τρίμηνο.
Πότε επιτρέπονται οι αναλήψεις
Κατά κανόνα, τα χρήματα θα παραμένουν δεσμευμένα μέχρι την ενηλικίωση του δικαιούχου. Ανάληψη πριν από τη συμπλήρωση των 18 ετών θα επιτρέπεται μόνο σε εξαιρετικές περιστάσεις, όπως ο θάνατος του γονέα ή του παιδιού, καθώς και σοβαροί λόγοι υγείας που απαιτούν χειρουργική επέμβαση και πιστοποιούνται από δημόσιο νοσοκομείο.
Μέχρι την ενηλικίωση δεν θα επιτρέπεται η ενεχυρίαση ή η εκχώρηση των δικαιωμάτων του παιδιού, ούτε η κατάσχεσή τους, με την επιφύλαξη ειδικών διατάξεων αναγκαστικού δικαίου. Επιπλέον, ο λογαριασμός δεν θα αποτελεί μέρος της πτωχευτικής περιουσίας του γονέα ή του κηδεμόνα.
Εάν πραγματοποιηθεί ανάληψη κατά παράβαση των περιορισμών, θα πρέπει να επιστραφούν στο Δημόσιο οι κρατικές εισφορές και οι αποδόσεις που αντιστοιχούν σε αυτές. Ο λογαριασμός δεν θα κλείνει, αλλά θα συνεχίζει να λειτουργεί με το υπόλοιπο που απομένει. Η κρατική συμμετοχή θα μπορεί να ενεργοποιηθεί εκ νέου όταν πραγματοποιηθούν νέες ιδιωτικές καταβολές.
Με τη συμπλήρωση των 18 ετών, ο λογαριασμός θα περνά στην πλήρη κυριότητα του παιδιού ως προσωπικό περιουσιακό δικαίωμα. Ο πλέον ενήλικος δικαιούχος θα μπορεί να αποσύρει το σύνολο ή μέρος των χρημάτων ή να τα μεταφέρει σε τραπεζικό καταθετικό λογαριασμό, άλλο επενδυτικό λογαριασμό ή επενδυτικό ασφαλιστικό προϊόν.
Η ανάληψη ή η μεταφορά δεν θα επιβαρύνεται με φόρο. Εφόσον επιλεγεί η μεταφορά σε άλλον επενδυτικό λογαριασμό, θα διατηρείται το ιστορικό των επενδύσεων και η διαδικασία δεν θα θεωρείται νέα εισφορά.
Φορολογικές απαλλαγές και διακοπή καταβολών
Οι ιδιωτικές εισφορές, έως το όριο των 10.000 ευρώ ετησίως, δεν θα θεωρούνται εισόδημα του ανηλίκου ούτε θα λαμβάνονται υπόψη για τον υπολογισμό εισοδηματικών ή κοινωνικών κριτηρίων. Η ίδια αντιμετώπιση προβλέπεται και για την κρατική ενίσχυση.
Παράλληλα, οι καταβολές θα απαλλάσσονται από τον φόρο δωρεών και γονικών παροχών, ενώ τα μερίσματα, οι τόκοι και οι υπεραξίες που πιστώνονται στον λογαριασμό δεν θα υπόκεινται σε φόρο εισοδήματος.
Ωστόσο, στο υλικό που συνοδεύει το νομοσχέδιο επισημαίνεται ότι δεν προβλέπεται ρητή εξαίρεση των εισφορών από τα τεκμήρια του «πόθεν έσχες». Επομένως, δεν θεσπίζεται ειδική απαλλαγή από τον έλεγχο της προέλευσης των χρημάτων.
Σε περίπτωση που διακοπούν οι καταβολές, δεν προβλέπονται κυρώσεις, κατάσχεση ή κλείσιμο του λογαριασμού. Το ήδη συγκεντρωμένο κεφάλαιο θα παραμένει επενδυμένο και θα συνεχίζει να αποδίδει, χωρίς όμως το Δημόσιο να καταβάλλει νέα ποσά όσο δεν πραγματοποιούνται επιλέξιμες ιδιωτικές εισφορές. Εάν οι καταθέσεις ξεκινήσουν ξανά, θα επανέρχεται και η κρατική συμμετοχή, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα ετήσια όρια.
