Η ημερήσια διάταξη της Περιφερειακής Επιτροπής Ηπείρου της 9ης Φεβρουαρίου δεν είναι απλώς εκτενής. Είναι αποκαλυπτική. Όχι για μία μεμονωμένη απόφαση, αλλά για ένα σύνολο διοικητικών πρακτικών που, όταν εξετάζονται σωρευτικά, συνθέτουν ένα μοτίβο που δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητο.
Στη συνεδρίαση περιλαμβάνονται πολλαπλές συμπληρωματικές συμβάσεις και ΑΠΕ (ανακεφαλαιωτικοί πίνακες εργασιών) με αυξήσεις που αγγίζουν ή προσεγγίζουν το ανώτατο θεσμικό όριο: 37%, 41%, 47% και έως 49,96%. Τέτοια ποσοστά, ιδίως σε έργα μεγάλης κλίμακας, δεν εγείρουν από μόνα τους ζήτημα νομιμότητας. Εγείρουν όμως σοβαρό ερώτημα ποιότητας αρχικού σχεδιασμού και επάρκειας μελετών. Όταν επαναλαμβάνονται, παύουν να είναι «εξαίρεση». Με ποια συγκεκριμένα τεχνικά και οικονομικά κριτήρια εγκρίνονται επανειλημμένα Ανακεφαλαιωτικοί Πίνακες Εργασιών και Συμπληρωματικές Συμβάσεις με τα ίδια χαρακτηριστικά , και πώς διασφαλίζεται ότι οι τροποποιήσεις αυτές δεν υποκαθιστούν την υποχρέωση νέας διαγωνιστικής διαδικασίας;
Παράλληλα, καταγράφεται εκτεταμένη προσφυγή στη διαδικασία διαπραγμάτευσης λόγω κατεπείγουσας ανάγκης, κατ’ εφαρμογή του άρθρου 32 παρ. 2γ του Ν. 4412/2016, σε σειρά έργων οδοποιίας, αποκατάστασης καθιζήσεων και αντιπλημμυρικών παρεμβάσεων. Το κατεπείγον, όμως, εκ του νόμου αφορά το απρόβλεπτο. Όταν εμφανίζεται κατά συρροή, γεννάται εύλογα το ερώτημα αν πρόκειται για πραγματική εξαίρεση ή για εργαλείο διοίκησης.
Στην ίδια ημερήσια διάταξη συναντά κανείς επίσης:
- διαδοχικές παρατάσεις προθεσμιών, χωρίς εμφανή απολογισμό ευθυνών ή ρητρών,
- τεχνικά αντικείμενα που εμφανίζονται ως «παροχή υπηρεσιών»,
- και επαναλαμβανόμενη παρουσία των ίδιων αναδόχων σε διαφορετικά έργα και Περιφερειακές Ενότητες.
Καμία από αυτές τις πρακτικές δεν είναι αυτοτελώς παράνομη. Όμως η συσσώρευση εξαιρέσεων σε μία μόνο συνεδρίαση δημιουργεί θεσμικό ερώτημα που υπερβαίνει την τυπική νομιμότητα και αγγίζει την ποιότητα διοίκησης και ελέγχου.
Δαπάνες για «Ηπειρωτική Γαστρονομία» χωρίς ποσό και ανάλυση
Ιδιαίτερη απορία προκαλεί και η έγκριση δαπάνης για τη συμμετοχή της Περιφέρειας Ηπείρου σε εκδηλώσεις παρουσίασης της Ηπειρωτικής Γαστρονομίας στην Άρτα και την Πρέβεζα, χωρίς στην ημερήσια διάταξη να αναφέρεται συγκεκριμένο ποσό, επιμέρους κοστολόγηση ή ανάλυση των επιλέξιμων δαπανών. Η προβολή της τοπικής γαστρονομίας είναι θεμιτός στόχος· όμως, όταν απουσιάζουν βασικά στοιχεία διαφάνειας (ύψος δαπάνης, επιμερισμός, τρόπος ανάθεσης), δημιουργείται εύλογο θεσμικό ερώτημα για το πώς αξιολογείται η αναγκαιότητα και η αναλογικότητα της δαπάνης. Σε περιβάλλον αυξημένου ελεγκτικού ενδιαφέροντος, ακόμη και οι «ήπιες» πολιτιστικές ή προβολικές δράσεις οφείλουν να συνοδεύονται από σαφή οικονομικά δεδομένα.
Η ανάγνωση της ημερήσιας διάταξης αποκτά πρόσθετο βάρος στο παρόν θεσμικό περιβάλλον. Για την Περιφέρεια Ηπείρου εκκρεμεί πειθαρχικός έλεγχος, ενώ έχει προηγηθεί και επιβαρυντικό πόρισμα της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας για ζητήματα διαδικασιών και λειτουργίας. Χωρίς καμία προεξόφληση ευθυνών, αυτό το πλαίσιο επιβάλλει αυξημένη εγρήγορση.
Σε μια περίοδο κατά την οποία, μετά και πρόσφατες υποθέσεις με ισχυρό θεσμικό αποτύπωμα σε κεντρικό επίπεδο (ΓΣΕΕ, Πατούλης κλπ), τα αντανακλαστικά ελέγχου δείχνουν να έχουν ενισχυθεί, η τοπική αυτοδιοίκηση δεν μπορεί να θεωρείται εκτός κάδρου.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν «όλα είναι νόμιμα». Είναι αν όλα είναι επαρκώς τεκμηριωμένα, αν ελέγχονται σωρευτικά και αν η Περιφερειακή Επιτροπή λειτουργεί ως ουσιαστικό φίλτρο ή απλώς ως μηχανισμός τυπικής έγκρισης δεκάδων αποφάσεων.
Σε τέτοιες συνθήκες, η εκ νέου ενεργοποίηση των ελεγκτικών αρχών δεν αποτελεί πολιτική στοχοποίηση ούτε πράξη αντιπαράθεσης. Αποτελεί θεσμική κανονικότητα. Όταν τα ποσοστά, οι διαδικασίες και τα μοτίβα συγκλίνουν, ο έλεγχος δεν είναι επιλογή· είναι υποχρέωση.
Η ημερήσια διάταξη της Περιφερειακής Επιτροπής δεν είναι απλώς ένα διοικητικό έγγραφο. Είναι καθρέφτης διοίκησης. Και όταν ο καθρέφτης δείχνει τόση πυκνότητα εξαιρέσεων, η ανάγκη θεσμικής παρέμβασης προκύπτει όχι από πολιτική διάθεση, αλλά από το ίδιο το περιεχόμενο των αποφάσεων.
Ο ρόλος της Αποκεντρωμένης Διοίκησης δεν μπορεί να είναι παθητικός
Τέλος, δεν μπορεί να παραγνωριστεί η ευθύνη της Αποκεντρωμένης Διοίκησης ως οργάνου νομιμότητας και εποπτείας. Όταν συσσωρεύονται αποφάσεις με υψηλές τροποποιήσεις συμβάσεων, επαναλαμβανόμενες εξαιρετικές διαδικασίες και δαπάνες χωρίς επαρκή αιτιολόγηση, η εποπτεία δεν εξαντλείται στον τυπικό έλεγχο. Η Αποκεντρωμένη Διοίκηση οφείλει να ενεργοποιεί τα θεσμικά της εργαλεία, να ζητά τεκμηρίωση και, όπου απαιτείται, να παρεμβαίνει προληπτικά. Η αδράνεια δεν είναι ουδετερότητα· είναι επιλογή με θεσμικό αποτύπωμα.
