Αμετάβλητο στο 2,5% αναμένεται να διατηρήσει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) το επιτόκιο καταθέσεων στη συνεδρίαση της Πέμπτης 29 Οκτωβρίου. Η απόφαση λαμβάνεται σε ένα σύνθετο οικονομικό περιβάλλον, όπου οι ανατιμήσεις στην ενέργεια ενισχύουν τις πληθωριστικές πιέσεις, ενώ η ασθενέστερη ζήτηση και το αυξημένο κόστος χρηματοδότησης λειτουργούν ανασταλτικά για την οικονομική δραστηριότητα.
Η ΕΚΤ προχώρησε σε δύο αυξήσεις επιτοκίων μέσα στο 2026, κατά 25 μονάδες βάσης τον Ιούνιο και κατά ακόμη 25 μονάδες τον Σεπτέμβριο. Αιτία ήταν η άνοδος των ενεργειακών τιμών εξαιτίας του πολέμου στη Μέση Ανατολή, η οποία οδήγησε τον πληθωρισμό πάνω από τον στόχο του 2%.
Ειδικότερα, ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη έφτασε στο 3,8% τον Σεπτέμβριο, από 2,1% τον Φεβρουάριο, όταν ξεκίνησαν οι επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν.
Οι ενεργειακές ανατιμήσεις πιέζουν τον πληθωρισμό
Μέχρι στιγμής, η αύξηση του ενεργειακού κόστους έχει μεταφερθεί σε σχετικά περιορισμένο βαθμό στις τιμές των υπόλοιπων αγαθών και υπηρεσιών. Τον Σεπτέμβριο, οι τιμές της ενέργειας κατέγραψαν ετήσια αύξηση 18,9%, ενώ τον Φεβρουάριο υποχωρούσαν κατά 3,1%.
Στις υπηρεσίες, ο ρυθμός αύξησης των τιμών διαμορφώθηκε στο 3,5%, έναντι 3,3% τον Φεβρουάριο. Ο δομικός πληθωρισμός, από τον οποίο εξαιρούνται η ενέργεια και τα τρόφιμα, ενισχύθηκε οριακά στο 2,5%, από 2,4%.
Το επόμενο διάστημα, ωστόσο, αναμένεται να αυξηθούν περαιτέρω οι πιέσεις και στον δομικό πληθωρισμό, καθώς οι επιχειρήσεις ενδέχεται να μην μπορούν να απορροφούν το σύνολο της ανόδου του ενεργειακού κόστους και θα μετακυλίουν μεγαλύτερο μέρος του στις τελικές τιμές.
Γιατί η σημερινή συγκυρία διαφέρει από το 2021-2022
Παρά την άνοδο του πληθωρισμού, οι οικονομικές συνθήκες στην Ευρωζώνη διαφέρουν από εκείνες της περιόδου 2021-2022. Τότε, οι διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες λόγω της πανδημίας και, στη συνέχεια, η ενεργειακή κρίση μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία συνδυάστηκαν με την αύξηση των περιθωρίων κέρδους των επιχειρήσεων.
Σημαντικό ρόλο είχε διαδραματίσει και η αυξημένη ρευστότητα των νοικοκυριών, χάρη στις αποταμιεύσεις της πανδημικής περιόδου και στα κυβερνητικά μέτρα στήριξης, ενισχύοντας την άνοδο των τιμών σε διψήφια επίπεδα.
Σήμερα, αντίθετα, η ζήτηση είναι πιο συγκρατημένη, περιορίζοντας τις ανοδικές πιέσεις. Η οικονομία της Ευρωζώνης εξακολουθεί να αναπτύσσεται, αλλά με χαμηλότερο ρυθμό, ο οποίος διαμορφώθηκε στο 1,2% το δεύτερο τρίμηνο του 2026.
Μέρος της ανάπτυξης στηρίζεται στις επιχειρηματικές επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη και στις εξαγωγές σχετικών προϊόντων. Παράλληλα, η πράσινη μετάβαση συμβάλλει στον περιορισμό της επίδρασης που έχουν οι υψηλές τιμές του φυσικού αερίου στο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας.
Με αυτά τα δεδομένα, το νέο πληθωριστικό κύμα εκτιμάται ότι θα είναι ηπιότερο από εκείνο της περιόδου 2021-2022, με ανάλογα πιο συγκρατημένη αντίδραση από την πλευρά της ΕΚΤ. Την εκτίμηση αυτή έχει διατυπώσει και ο επικεφαλής οικονομολόγος της, Φίλιπ Λέιν.
Οι εκτιμήσεις για νέες αυξήσεις επιτοκίων
Οι αγορές χρήματος δεν αναμένουν αλλαγή του επιτοκίου στην επικείμενη συνεδρίαση. Ωστόσο, οι προσδοκίες για το επόμενο δωδεκάμηνο περιλαμβάνουν δύο έως τρεις επιπλέον αυξήσεις, ενώ το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο εκτιμά ότι θα υπάρξει τουλάχιστον μία ακόμη αύξηση μέσα στο 2026.
Από την άλλη πλευρά, η άνοδος των αποδόσεων των ομολόγων στις διεθνείς αγορές, η οποία επηρεάζει και την Ευρώπη, ενδέχεται να περιορίσει την ανάγκη για περαιτέρω αυστηροποίηση της νομισματικής πολιτικής. Το υψηλότερο κόστος δανεισμού λειτουργεί ήδη ανασταλτικά για τη ζήτηση και την οικονομική δραστηριότητα.
Σε έρευνα του Bloomberg, αναλυτές εκτίμησαν ότι η ΕΚΤ θα προχωρήσει σε μία τελευταία αύξηση τον Δεκέμβριο, ανεβάζοντας το επιτόκιο στο 2,75%.
Οι αυξημένες αποδόσεις των ομολόγων επιβαρύνουν το κόστος χρηματοδότησης των μεγάλων επιχειρήσεων, περιορίζοντας τα περιθώρια άντλησης κεφαλαίων από τις αγορές για την υλοποίηση επενδύσεων. Ταυτόχρονα, αυξάνουν το κόστος δανεισμού και για τις κυβερνήσεις.
Τι έχουν επισημάνει Λέιν και Λαγκάρντ
Σε ομιλία του στις αρχές Οκτωβρίου, ο Φίλιπ Λέιν ανέφερε ότι τα στοιχεία του Σεπτεμβρίου δεν καταδεικνύουν γενικευμένη και διαρκή επιτάχυνση του δομικού πληθωρισμού.
Πρόσθεσε ότι η αύξηση των αποδόσεων των μακροπρόθεσμων ομολόγων αναμένεται να επιβραδύνει την οικονομική ανάπτυξη και να περιορίσει τη μετακύλιση του αυξημένου ενεργειακού κόστους στις τιμές περισσότερο απ’ όσο εκτιμούσε η ΕΚΤ τον προηγούμενο μήνα.
Στο ίδιο πλαίσιο, η πρόεδρος της ΕΚΤ, Κριστίν Λαγκάρντ, είχε δηλώσει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στα τέλη Σεπτεμβρίου ότι, παρά την ανθεκτικότητα της ανάπτυξης, τα μακροπρόθεσμα επιτόκια είχαν αυξηθεί σημαντικά μετά την προηγούμενη συνεδρίαση της Τράπεζας.
Όπως εξήγησε, η εξέλιξη αυτή αναμένεται να επιβραδύνει την οικονομική δραστηριότητα και να περιορίσει τη μετακύλιση του ενεργειακού κόστους σε μεγαλύτερο βαθμό από εκείνον που προέβλεπαν οι εκτιμήσεις του Σεπτεμβρίου.
