Νέα ευρωπαϊκή εργαλειοθήκη για την ενεργειακή κρίση και την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα
Την παρουσίαση του νέου πλαισίου δράσης «AccelerateEU» ανακοίνωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με στόχο την αντιμετώπιση των επιπτώσεων που προκαλεί στην ευρωπαϊκή οικονομία η ενεργειακή κρίση που συνδέεται με τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή. Το νέο εργαλείο πολιτικής αποσκοπεί τόσο στη στήριξη των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων όσο και στη διαμόρφωση μιας πιο ανθεκτικής και ενεργειακά αυτόνομης Ευρώπης.
Σύμφωνα με την Κομισιόν, από την κλιμάκωση της κρίσης η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει καταβάλει επιπλέον 24 δισ. ευρώ για εισαγωγές ενέργειας, εξαιτίας των αυξημένων τιμών, χωρίς ωστόσο να έχει εξασφαλίσει αντίστοιχη αύξηση στην ενεργειακή επάρκεια.
Κεντρικός άξονας του σχεδίου είναι η σταδιακή μείωση της εξάρτησης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα και η επιτάχυνση της μετάβασης προς καθαρές μορφές ενέργειας και ηλεκτροπαραγωγή. Παράλληλα, προβλέπονται παρεμβάσεις άμεσης στήριξης για πολίτες και επιχειρήσεις που πλήττονται από τις υψηλές τιμές ενέργειας.
Το σχέδιο στηρίζεται σε σημαντικές επενδύσεις, με τη συμμετοχή τόσο δημόσιων όσο και ιδιωτικών κεφαλαίων, ενώ δίνει έμφαση στην αναβάθμιση των ενεργειακών δικτύων και των διασυνδέσεων, ώστε να υποστηριχθεί η ενεργειακή μετάβαση.
Επιπλέον, το «AccelerateEU» περιλαμβάνει μέτρα για την ενίσχυση του συντονισμού σε επίπεδο ΕΕ και τη βελτίωση των μηχανισμών διαχείρισης κρίσεων, όπως η παρακολούθηση της αγοράς ενέργειας και η διασφάλιση επαρκών αποθεμάτων, με στόχο την αποφυγή ελλείψεων και έντονων διακυμάνσεων.
Το πρόγραμμα συνδυάζει βραχυπρόθεσμες παρεμβάσεις ανακούφισης με μακροπρόθεσμες διαρθρωτικές αλλαγές, επιδιώκοντας τη μείωση της εξάρτησης από ασταθείς διεθνείς αγορές και την ενίσχυση της ενεργειακής ανθεκτικότητας της Ευρώπης μέσω εγχώριων πηγών καθαρής ενέργειας και ηλεκτροδότησης.
Αναλυτικά τα μέτρα:
1) Έγκαιρα, στοχευμένα και προσωρινά μέτρα
Χρήματα και στήριξη για τhν αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης, μέσα από επιδόματα, energy vouchers, φθηνότερο ρεύμα για ευάλωτους, μείωση φόρων στο ρεύμα για όσους έχουν ανάγκη και περισσότερη ελευθερία στα κράτη να δίνουν ενισχύσεις, καθώς και
έκτακτη βοήθεια σε κλάδους που πλήττονται περισσότερο. Πιο συγκεκριμένα, στοχευμένα προγράμματα εισοδηματικής στήριξης, ενεργειακά κουπόνια (energy vouchers), καθώς και μείωση των ειδικών φόρων κατανάλωσης στην ηλεκτρική ενέργεια για ευάλωτα νοικοκυριά. Η Επιτροπή θα υιοθετήσει επίσης ένα Προσωρινό Πλαίσιο Κρατικών Ενισχύσεων, το οποίο θα παρέχει πρόσθετη ευελιξία στις εθνικές κυβερνήσεις, συμπεριλαμβανομένων έκτακτων μέτρων για τη στήριξη των πιο εκτεθειμένων οικονομικών τομέων.
2) Επιτάχυνση της μετάβασης σε εγχώρια καθαρή ενέργεια
Για την αντικατάσταση του πετρελαίου, του φυσικού αερίου και των ορυκτών καυσίμων στις μεταφορές, η Επιτροπή θα παρουσιάσει έως το καλοκαίρι ένα Σχέδιο Δράσης για την Ηλεκτροδότηση. Αυτό θα περιλαμβάνει φιλόδοξο στόχο ηλεκτροδότησης και μέτρα για την άρση των εμποδίων στην ηλεκτροδότηση της βιομηχανίας, των μεταφορών και των κτιρίων.
3) Ενίσχυση των δικτύων
Στο σχέδιο περιλαμβάνοντα καλύτερα δίκτυα, περισσότερη πράσινη ενέργεια και φθηνότερο ρεύμα σε σχέση με το πετρέλαιο και το αέριο. Πιο συγκεκριμένα, στόχος η ταχεία ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων για το Ευρωπαϊκό Πακέτο Δικτύων. Η μεγιστοποίηση της υφιστάμενης υποδομής ανανεώσιμων πηγών ενέργειας αποτελεί επίσης βασική δράση. Η ταχεία αναβάθμιση μεγάλων αιολικών πάρκων και άλλων εγκαταστάσεων, συμπεριλαμβανομένων των υπεράκτιων αιολικών πάρκων και των υδροηλεκτρικών μονάδων. Επίσης, η Επιτροπή θα παρουσιάσει επίσης νομοθετική πρόταση για τα τέλη δικτύου και τη φορολογία, διασφαλίζοντας, μεταξύ άλλων, ότι η ηλεκτρική ενέργεια φορολογείται λιγότερο από τα ορυκτά καύσιμα.
4) Συντονισμός
Στόχος της Επιτροπής είναι ο πλήρης συντονισμός μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ. Ο συντονισμός περιλαμβάνει το γέμισμα των υπόγειων αποθηκών φυσικού αερίου, ευελιξία στους κανόνες πλήρωσης ή τυχόν έκτακτες αποδεσμεύσεις αποθεμάτων πετρελαίου. Οι ομάδες συντονισμού πετρελαίου και φυσικού αερίου συνεδριάζουν τακτικά για να εξασφαλίζουν πλήρη επίγνωση της κατάστασης μεταξύ των κρατών-μελών. Τα εθνικά έκτακτα μέτρα και τα μέτρα για τη διασφάλιση της διαθεσιμότητας καυσίμων, όπως καύσιμα αεροσκαφών και ντίζελ, συμπεριλαμβανομένης της διαθεσιμότητας της παραγωγικής ικανότητας των διυλιστηρίων, θα πρέπει να συντονίζονται στενά.
5) Νέο Παρατηρητήριο Καυσίμων
Θα δημιουργηθεί ένα νέο Παρατηρητήριο Καυσίμων για την παρακολούθηση της παραγωγής, των εισαγωγών, των εξαγωγών και των αποθεμάτων καυσίμων μεταφορών στην ΕΕ. Θα εντοπίζει πιθανές ελλείψεις και, σε περίπτωση έκτακτης αποδέσμευσης αποθεμάτων, θα καθοδηγεί στοχευμένα μέτρα για τη διατήρηση ισορροπημένης κατανομής των καυσίμων. Για να μετριαστεί ο αντίκτυπος των υψηλών τιμών καυσίμων και πιθανών ελλείψεων στον τομέα της αεροπορίας της ΕΕ, η Επιτροπή θα παρέχει επίσης διευκρινίσεις σχετικά με τις υφιστάμενες ευελιξίες στο πλαίσιο της σχετικής νομοθεσίας.
6) Ενίσχυση των επενδύσεων
Η ΕΕ διαθέτει ήδη σημαντικά κονδύλια, όπως από το Ταμείο Ανάκαμψης και τα ταμεία συνοχής, και θα βοηθήσει τα κράτη-μέλη να τα αξιοποιήσουν όσο πιο γρήγορα και αποτελεσματικά γίνεται. Ωστόσο, τα δημόσια χρήματα δεν επαρκούν για τις μεγάλες ανάγκες της ενεργειακής μετάβασης, που φτάνουν περίπου τα 660 δισ. ευρώ τον χρόνο έως το 2030. Γι’ αυτό, η Επιτροπή επιδιώκει να προσελκύσει και ιδιωτικές επενδύσεις, μέσω μιας νέας στρατηγικής για την καθαρή ενέργεια και με τη διοργάνωση συνόδου που θα φέρει κοντά επενδυτές, επιχειρήσεις και δημόσιους φορείς, ώστε να αυξηθεί η χρηματοδότηση.
