Η υποχώρηση μιας αναπνευστικής λοίμωξης δεν σημαίνει απαραίτητα ότι σταματά και ο βήχας. Σε αρκετές περιπτώσεις, το συγκεκριμένο σύμπτωμα εξακολουθεί να ταλαιπωρεί τους ασθενείς για εβδομάδες μετά την ανάρρωση, ακόμη κι όταν τα υπόλοιπα σημάδια της ίωσης έχουν εξαφανιστεί.
Το κοινό κρυολόγημα, η γρίπη και η Covid-19 προκαλούνται συνήθως από ιούς και υποχωρούν μέσα σε μία έως δύο εβδομάδες. Ο βήχας, ωστόσο, είναι συχνά το τελευταίο σύμπτωμα που εξαφανίζεται.
Όταν συνεχίζεται για μεγάλο διάστημα μετά την αποδρομή της λοίμωξης, ενδέχεται να πρόκειται για μεταλοιμώδη ή μεταϊικό βήχα. Όπως εξηγεί η Μέγκαν Κόνροϊ, πνευμονολόγος και εντατικολόγος στο Ιατρικό Κέντρο Wexner του Πανεπιστημίου του Οχάιο, μπορεί να διαρκέσει από τρεις έως οκτώ εβδομάδες. Εκτιμάται, μάλιστα, ότι εμφανίζεται σε έως και έναν στους τέσσερις ενήλικες που περνούν κάποια αναπνευστική ίωση.
Οι ειδικοί εξηγούν τι προκαλεί αυτή την παρατεταμένη ενόχληση, ποιες συνθήκες την επιβαρύνουν και ποιες πρακτικές μπορούν να προσφέρουν ανακούφιση.
Γιατί ο βήχας συνεχίζεται μετά την ίωση
Οι επιστήμονες δεν έχουν αποσαφηνίσει πλήρως τους μηχανισμούς που προκαλούν τον μεταλοιμώδη βήχα. Μία από τις πιθανές εξηγήσεις είναι ότι ορισμένοι ιοί αφήνουν πίσω τους φλεγμονή στους πνεύμονες και υπολειμματικές αλλοιώσεις στο επιθήλιο, δηλαδή στον ιστό που καλύπτει εσωτερικά τους αεραγωγούς, σύμφωνα με την Κόνροϊ.
Στην επιμονή του συμπτώματος μπορεί να συμβάλλουν και άλλες καταστάσεις. Συχνή αιτία είναι η οπισθορινική καταρροή, γνωστή και ως σύνδρομο βήχα των ανώτερων αεραγωγών. Σε αυτή την περίπτωση, οι εκκρίσεις από τα ιγμόρεια κατευθύνονται προς τον φάρυγγα και ερεθίζουν τους υποδοχείς που ενεργοποιούν τον βήχα.
Ρόλο μπορεί να παίξει και η παλινδρόμηση. Η λαρυγγοφαρυγγική παλινδρόμηση προκαλείται όταν μικρές ποσότητες γαστρικού οξέος και πεπτικών ενζύμων ανεβαίνουν μέχρι τον ανώτερο αεραγωγό. Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι επίμονος βήχας ή η αίσθηση ότι υπάρχει κάτι στον λαιμό, ακόμη και χωρίς τις χαρακτηριστικές καούρες.
Μια ίωση μπορεί επίσης να αποκαλύψει κάποιο προϋπάρχον πρόβλημα στους αεραγωγούς. Όπως επισημαίνει η Κόνροϊ, ορισμένοι άνθρωποι έχουν ήπιο άσθμα ή φλεγμονή παρόμοια με εκείνη του άσθματος, η οποία εκδηλώνεται μετά από μια λοίμωξη.
Επιπλέον, ο παρατεταμένος βήχας μπορεί να δημιουργήσει έναν φαύλο κύκλο. Η συνεχής ενεργοποίησή του προκαλεί υπερευαισθησία στα νεύρα της αναπνευστικής οδού, με αποτέλεσμα αυτά να αντιδρούν ακόμη και σε ήπια ερεθίσματα. Αλλαγές στη θερμοκρασία, μικρές ποσότητες γαστρικού οξέος ή εκκρίσεις στον φάρυγγα μπορούν πλέον να προκαλέσουν νέα επεισόδια βήχα.
Τι μπορεί να επιδεινώσει τα συμπτώματα
Ορισμένες καθημερινές συνθήκες και συνήθειες ενδέχεται να κάνουν τον μεταλοιμώδη βήχα εντονότερο:
- Κρύος και ξηρός αέρας: Οι απότομες μεταβολές της θερμοκρασίας και της υγρασίας ερεθίζουν τους αεραγωγούς. Η Κόνροϊ προτείνει τη χρήση μάσκας ή κασκόλ που καλύπτει στόμα και μύτη κατά την έκθεση στο κρύο, ώστε ο εισπνεόμενος αέρας να διατηρεί περισσότερη θερμότητα και υγρασία. Η Ελίζαμπεθ Φόουλι Μοκ, οικογενειακή γιατρός στο Μπάνγκορ του Μέιν και μέλος της διοίκησης της Αμερικανικής Ακαδημίας Οικογενειακών Ιατρών, συνιστά επίσης τη χρήση υγραντήρα σε χώρους με ξηρή ατμόσφαιρα ή συνεχή θέρμανση.
- Αλλεργιογόνα: Τα ακάρεα της σκόνης και το τρίχωμα των κατοικιδίων μπορούν να προκαλέσουν αλλεργικές αντιδράσεις, αυξάνοντας την παραγωγή βλέννας και την καταρροή προς τον λαιμό.
- Έντονη άσκηση: Η σωματική προσπάθεια που προκαλεί λαχάνιασμα μπορεί να πυροδοτήσει κρίσεις βήχα. Για όσο διαρκεί η ανάρρωση, προτιμώνται δραστηριότητες χαμηλότερης έντασης.
- Κάπνισμα και άτμισμα: Οι ουσίες που εισπνέονται ερεθίζουν τους πνεύμονες και μπορούν να προκαλέσουν βήχα ακόμη και σε άτομα χωρίς αναπνευστικά προβλήματα. Επομένως, επιβαρύνουν περαιτέρω ένα ήδη ευαίσθητο αναπνευστικό σύστημα.
Ποιες πρακτικές προσφέρουν ανακούφιση
Δεν υπάρχουν πολλές θεραπείες με αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα που να εξαλείφουν άμεσα τον μεταϊικό βήχα. Στις περισσότερες περιπτώσεις, υποχωρεί σταδιακά χωρίς ειδική παρέμβαση.
Μέχρι τότε, ένα κουταλάκι μέλι μερικές φορές μέσα στην ημέρα μπορεί να καταπραΰνει τον ερεθισμένο λαιμό και να περιορίσει τις κρίσεις βήχα.
Αντίθετα, πολλά μη συνταγογραφούμενα αντιβηχικά δεν προσφέρουν σημαντική ανακούφιση, σύμφωνα με την Κόνροϊ. Ορισμένα σκευάσματα χρειάζονται, μάλιστα, ιδιαίτερη προσοχή. Τα αποσυμφορητικά με διεγερτική δράση, όπως η ψευδοεφεδρίνη, ενδέχεται να αυξήσουν την αρτηριακή πίεση ή να αλληλεπιδράσουν με άλλα φάρμακα.
Προσοχή απαιτείται και στους συνδυασμούς σκευασμάτων. Πολλά σιρόπια και χάπια περιέχουν περισσότερες από μία δραστικές ουσίες, όπως αποσυμφορητικά και παρακεταμόλη. Η παράλληλη λήψη διαφορετικών προϊόντων μπορεί να οδηγήσει σε ακούσια υπερδοσολογία παρακεταμόλης, με κίνδυνο σοβαρής ηπατικής βλάβης.
Ως μία επιλογή για την αντιμετώπιση της βλέννας, οι δύο γιατροί αναφέρουν τη γουαϊφενεσίνη. Η ουσία δεν έχει εντυπωσιακή επίδραση στον ίδιο τον βήχα, αλλά βοηθά στη ρευστοποίηση των εκκρίσεων και στην ευκολότερη απομάκρυνσή τους.
Όταν υπάρχει έντονη αίσθηση βλέννας στον λαιμό ή στα ιγμόρεια, μπορεί να βοηθήσουν τα ρινικά σπρέι κορτικοστεροειδών, όπως η φλουτικαζόνη, τα αντιισταμινικά από το στόμα και οι ρινικές πλύσεις με φυσιολογικό ορό.
Εάν υπάρχει υποψία ότι η παλινδρόμηση επιδεινώνει τον βήχα, συνιστάται να περιορίζονται τροφές και ποτά που μπορούν να προκαλέσουν συμπτώματα, όπως τα καρυκεύματα, οι σάλτσες ντομάτας, η σοκολάτα, η καφεΐνη και το αλκοόλ. Βοηθά επίσης η κατανάλωση μικρότερων γευμάτων και η αποφυγή κατάκλισης για τουλάχιστον δύο ώρες μετά το φαγητό.
Πότε χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση
Ο μεταλοιμώδης βήχας συνήθως υποχωρεί μέσα σε οκτώ εβδομάδες από την αρχική λοίμωξη. Ωστόσο, η ιατρική συμβουλή είναι απαραίτητη όταν άλλα συμπτώματα της ίωσης επιμένουν χωρίς βελτίωση ή εμφανίζονται νέες ενοχλήσεις.
Η Μοκ συνιστά σε άτομα άνω των 60 ετών, καπνιστές ή πρώην καπνιστές με μακροχρόνιο ιστορικό, καθώς και σε όσους έχουν αναπνευστικές παθήσεις όπως το άσθμα, να απευθύνονται σε γιατρό εάν ο βήχας διαρκεί περισσότερο από δύο εβδομάδες. Το ίδιο ισχύει για όσους ανήκουν σε ομάδες αυξημένου κινδύνου για επιπλοκές.
Επίσης, όταν ο βήχας δυσκολεύει την καθημερινότητα, επιδεινώνεται αντί να υποχωρεί ή ξεπερνά τις οκτώ εβδομάδες, χρειάζεται διερεύνηση για ενδεχόμενη άλλη αιτία. Σε αυτή την περίπτωση μπορεί να πρόκειται για χρόνιο βήχα.
Μία πιθανή εξήγηση είναι το άσθμα που εμφανίζεται στην ενήλικη ζωή και μπορεί να πυροδοτηθεί από αναπνευστικές λοιμώξεις. Ανάλογα με τη διάγνωση, αντιμετωπίζεται με ειδική αγωγή για τη φλεγμονή των αεραγωγών. Η λαρυγγοφαρυγγική παλινδρόμηση μπορεί επίσης να χρειαστεί θεραπεία, μεταξύ άλλων με αλγινικά σκευάσματα που λαμβάνονται μαζί με τα γεύματα και σχηματίζουν προστατευτικό φραγμό πάνω από το περιεχόμενο του στομάχου.
Ακόμη και όταν αποκλειστούν άλλες παθήσεις, ο γιατρός μπορεί να χορηγήσει φάρμακα για τον περιορισμό του συμπτώματος. Ανάλογα με την περίπτωση, ενδέχεται να προταθούν εισπνεόμενα σκευάσματα ή φάρμακα όπως η βενζονατάτη, που καταστέλλει το αντανακλαστικό του βήχα.
Οι συγκεκριμένες επιλογές δεν αντιμετωπίζουν απαραίτητα την υποκείμενη αιτία, αλλά μπορούν να προσφέρουν προσωρινή ανακούφιση μέχρι να υποχωρήσει ο ερεθισμός των αεραγωγών.
