Σε μια ακόμη πιο επιβαρυμένη φάση εισέρχεται το παγκόσμιο κλιματικό σύστημα, με το 2026 να χαρακτηρίζεται από παρατεταμένη άνοδο της θερμοκρασίας, υποχώρηση των πάγων και αύξηση της στάθμης των θαλασσών. Σύμφωνα με την τελευταία ενημέρωση της έκθεσης του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού (WMO) για την κατάσταση του παγκόσμιου κλίματος, η εικόνα αναμένεται να επιδεινωθεί περαιτέρω λόγω ενός ιδιαίτερα ισχυρού Ελ Νίνιο, του οποίου η επίδραση στις καιρικές συνθήκες εκτιμάται ότι θα διαρκέσει και μετά τις αρχές του 2027.
Τα δεδομένα του Οργανισμού δείχνουν ότι η τελευταία δωδεκαετία περιλαμβάνει τα θερμότερα έτη που έχουν καταγραφεί. Ειδικότερα, η μέση θερμοκρασία της επιφάνειας της Γης κατά το διάστημα Ιανουαρίου – Σεπτεμβρίου 2026 ήταν κατά 1,47 βαθμούς Κελσίου υψηλότερη από τα προβιομηχανικά επίπεδα. Η απόκλιση αυτή ενδέχεται να αυξηθεί μέχρι το τέλος του έτους, καθώς το Ελ Νίνιο αναμένεται να ενισχύσει περαιτέρω τη θέρμανση.
Ωκεανοί και πάγοι καταγράφουν νέα αρνητικά ρεκόρ
Η συγκέντρωση αερίων του θερμοκηπίου μεταβάλλει το ενεργειακό ισοζύγιο της Γης, διαταράσσοντας την ισορροπία ανάμεσα στην ηλιακή ενέργεια που προσλαμβάνει ο πλανήτης και σε εκείνη που εκπέμπει πίσω στο Διάστημα. Οι ωκεανοί απορροφούν περίπου το 90% της επιπλέον θερμότητας, γεγονός που εξηγεί τη συνεχιζόμενη άνοδο της θερμοκρασίας τους. Το 2026 αποτελεί, σύμφωνα με τον WMO, τη δέκατη διαδοχική χρονιά με τις υψηλότερες καταγεγραμμένες θερμοκρασίες των θαλάσσιων υδάτων.
Οι πρώτες μετρήσεις καταδεικνύουν ότι η θερμότητα που συγκεντρώνεται στα ανώτερα 2.000 μέτρα των ωκεανών εξακολουθεί να αυξάνεται. Παράλληλα, στην Ανταρκτική, η ετήσια μέγιστη έκταση του θαλάσσιου πάγου υποχώρησε στο τρίτο χαμηλότερο επίπεδο που έχει παρατηρηθεί.
Ανησυχητική είναι και η κατάσταση των παγετώνων. Η απώλεια παγομάζας κατά το 2025 εκτιμάται ότι ξεπέρασε τους 400 γιγατόνους, ποσότητα που αντιστοιχεί σε πέντε ολυμπιακές πισίνες γεμάτες πάγο κάθε δευτερόλεπτο για έναν ολόκληρο χρόνο. Για τέταρτη συνεχόμενη χρονιά, και οι 19 περιοχές του πλανήτη στις οποίες υπάρχουν παγετώνες κατέγραψαν απώλειες.
Το Ελ Νίνιο ενισχύει την κλιματική επιβάρυνση
Τη σοβαρότητα των εξελίξεων υπογράμμισε ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, επισημαίνοντας ότι ο πλανήτης βρίσκεται πλέον αντιμέτωπος με μια νέα περίοδο ακραίων κλιματικών φαινομένων.
Όπως ανέφερε, ένα εξαιρετικά ισχυρό Ελ Νίνιο αναμένεται να εκδηλωθεί σε συνθήκες ήδη αυξημένης θερμοκρασίας, λόγω της ανθρώπινης επίδρασης στο κλίμα. Τα διαδοχικά ρεκόρ, το αυξανόμενο ανθρώπινο κόστος και η δυσανάλογη επιβάρυνση των πιο ευάλωτων πληθυσμών, σύμφωνα με τον ίδιο, καθιστούν αναγκαία την ταχύτερη μείωση των εκπομπών, τη δίκαιη μετάβαση μακριά από τα ορυκτά καύσιμα και την ενίσχυση των χωρών που διαθέτουν περιορισμένες δυνατότητες αντιμετώπισης των επιπτώσεων.
Από την πλευρά της, η γενική γραμματέας του WMO, Σελέστ Σαούλο, εξήγησε ότι το Ελ Νίνιο δεν δημιουργεί πρόσθετη θερμότητα, αλλά συμβάλλει στην απελευθέρωση θερμότητας που έχει ήδη αποθηκευτεί στους ωκεανούς. Όπως σημείωσε, η θερμοκρασία των θαλάσσιων υδάτων βρίσκεται σε πρωτοφανή επίπεδα, με αποτέλεσμα να υπάρχει πλέον πολύ μεγαλύτερη ποσότητα θερμότητας διαθέσιμη προς απελευθέρωση.
Η ίδια προειδοποίησε ότι το φαινόμενο μπορεί να λειτουργήσει ως επιταχυντής κινδύνων, εντείνοντας τους καύσωνες, τους τροπικούς κυκλώνες και τις έντονες βροχοπτώσεις. Εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι βρέθηκαν φέτος αντιμέτωποι με ακραίες συνθήκες ζέστης, ενώ η κατάρρευση πάγου και βράχων και οι αιφνίδιες πλημμύρες στο Νεπάλ ανέδειξαν την αυξημένη έκθεση των ορεινών κοινοτήτων στους κλιματικούς κινδύνους.
Βαρύ ανθρώπινο κόστος και ανάγκη για πρόληψη
Οι επιπτώσεις της κλιματικής επιβάρυνσης είναι ήδη ορατές σε πολλές περιοχές του πλανήτη. Στην Ευρώπη, προκαταρκτικές εκτιμήσεις αποδίδουν στους καύσωνες και την ξηρασία περισσότερους από 30.000 επιπλέον θανάτους.
Τον Απρίλιο, περίπου 146,5 εκατομμύρια άνθρωποι στην Ινδία εκτέθηκαν σε ιδιαίτερα έντονα κύματα καύσωνα, ενώ οι πλημμύρες στο Νεπάλ προκάλεσαν τον θάνατο περισσότερων από 1.300 ανθρώπων.
Παράλληλα, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει χαρακτηρίσει για πρώτη φορά τις προβλεπόμενες επιπτώσεις του Ελ Νίνιο στην υγεία ως κατάσταση έκτακτης ανάγκης για τη δημόσια υγεία. Η ανησυχία αφορά τους κινδύνους που σχετίζονται με την επάρκεια και την ποιότητα του νερού, την ατμοσφαιρική ρύπανση και την επισιτιστική ασφάλεια.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ιδιαίτερη σημασία αποκτούν τα συστήματα παρακολούθησης και έγκαιρης προειδοποίησης. Σύμφωνα με την έκθεση του WMO, οι χώρες που διαθέτουν συστήματα προειδοποίησης για πολλαπλούς κινδύνους αυξήθηκαν από 56 το 2015 σε 136 το 2025.
Η επέκταση αυτών των μηχανισμών αποτελεί σημαντικό εργαλείο για την προετοιμασία απέναντι σε ακραία καιρικά φαινόμενα, καθώς επιτρέπει στις κυβερνήσεις να οργανώνουν έγκαιρα την προστασία των πολιτών και να περιορίζουν τις συνέπειες για τις κοινωνίες και τις οικονομίες.
