Ένα υποψήφιο εμβόλιο ευρείας προστασίας απέναντι στη γρίπη των πτηνών ανέπτυξαν επιστήμονες του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ, αξιοποιώντας την τεχνητή νοημοσύνη. Σε αντίθεση με τα συμβατικά σκευάσματα που στοχεύουν σε συγκεκριμένες παραλλαγές, το νέο εμβόλιο έχει σχεδιαστεί ώστε να καλύπτει ένα ευρύ φάσμα στελεχών, ακόμη και πιθανές μελλοντικές εκδοχές του ιού.
Η έρευνα εντάσσεται στην ανάπτυξη μιας νέας γενιάς εμβολίων, τα οποία επιδιώκουν να προσφέρουν προστασία απέναντι σε πολλαπλές παραλλαγές του ίδιου παθογόνου. Η προσέγγιση αυτή θα μπορούσε να ενισχύσει την προετοιμασία για μελλοντικές επιδημίες και πανδημίες.
«Αντί να προσφέρει ανοσία έναντι μίας μόνο παραλλαγής της γρίπης των πτηνών, το νέο μας εμβόλιο ευρέος φάσματος παρέχει προστασία έναντι ενός τεράστιου εύρους παραλλαγών», δήλωσε ο Τζόναθαν Χίνι από το Εργαστήριο Ιογενούς Ζωονόσου του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ, ο οποίος συντόνισε την έρευνα. Όπως πρόσθεσε, ο σχεδιασμός του αποσκοπεί στην πρόβλεψη της εξέλιξης του ιού και όχι απλώς στην αντιμετώπιση των μεταλλάξεων αφού αυτές εμφανιστούν.
Τα αποτελέσματα της μελέτης δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Cell Reports Medicine. Σύμφωνα με τους ερευνητές, το νέο σκεύασμα παρουσίασε ευρύτερη προστατευτική δράση και υψηλότερα ποσοστά επιβίωσης σε σχέση με υποψήφια εμβόλια που στοχεύουν σε ένα μόνο στέλεχος και περιλαμβάνονται στα αποθέματα για την αντιμετώπιση ενδεχόμενης πανδημίας.
Οι ιοί της γρίπης των πτηνών ανήκουν στους ιούς RNA, όπως και οι κορονοϊοί που συνδέθηκαν με την πανδημία COVID-19. Το γενετικό τους υλικό μπορεί να μεταβάλλεται γρήγορα, οδηγώντας στην εμφάνιση νέων στελεχών. Ορισμένα από αυτά μπορούν να μεταδοθούν από τα ζώα στους ανθρώπους, ενώ οι μεταλλάξεις ενδέχεται να επηρεάσουν την αναγνώρισή τους από το ανοσοποιητικό σύστημα και την αποτελεσματικότητα των διαθέσιμων εμβολίων.
Μέχρι σήμερα, η προετοιμασία για μια πιθανή πανδημία βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην αποθήκευση εμβολίων που έχουν σχεδιαστεί για παραλλαγές οι οποίες έχουν ήδη εντοπιστεί. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η ανάπτυξη σκευασμάτων ευρείας κάλυψης θα μπορούσε να περιορίσει την ανάγκη συνεχούς προσαρμογής των εμβολίων στις νέες μεταλλάξεις.
Πώς σχεδιάστηκε το νέο εμβόλιο
Η ερευνητική ομάδα συγκέντρωσε γενετικές αλληλουχίες του ιού της γρίπης των πτηνών από διεθνή προγράμματα επιτήρησης. Στα δεδομένα περιλαμβάνονταν δείγματα από άγρια και εκτρεφόμενα ζώα, καθώς και από ανθρώπους που είχαν μολυνθεί.
Με τη χρήση υπολογιστικών και εξελικτικών μοντέλων, οι επιστήμονες σχεδίασαν πέντε συνθετικά αντιγόνα, τα οποία βελτιστοποιήθηκαν με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης. Τα αντιγόνα επιλέχθηκαν ώστε να αντιπροσωπεύουν τη γενετική ποικιλομορφία των ιών της γρίπης των πτηνών σε παγκόσμιο επίπεδο και να περιορίζουν τη δυνατότητα του ιού να αποφεύγει την ανοσολογική απόκριση.
Τα αντιγόνα αποτελούν τα συστατικά ενός εμβολίου που ενεργοποιούν το ανοσοποιητικό σύστημα, προετοιμάζοντάς το να αναγνωρίζει και να αντιμετωπίζει συγκεκριμένα παθογόνα.
Ο Τζόναθαν Χίνι σημείωσε ότι η τεχνητή νοημοσύνη επιταχύνει σημαντικά τον σχεδιασμό των εμβολίων, ενώ η αποτελεσματικότητα και η ασφάλεια των υποψήφιων σκευασμάτων αξιολογούνται στη συνέχεια μέσω εργαστηριακών δοκιμών.
Πλήρης προστασία στα πειράματα με ζώα
Στις δοκιμές που πραγματοποιήθηκαν, το νέο εμβόλιο προστάτευσε πλήρως ποντίκια και κουνάβια από ένα ευρύ σύνολο γενετικά διαφορετικών παραλλαγών της γρίπης των πτηνών.
Αντίθετα, το υφιστάμενο εμβόλιο αναφοράς του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας προστάτευσε μόνο τα μισά από τα ζώα που εκτέθηκαν στις ίδιες παραλλαγές. Σύμφωνα με τη μελέτη, όλα τα στελέχη που εξετάστηκαν έχουν προκαλέσει λοιμώξεις σε ανθρώπους και θεωρούνται δυνητικές απειλές για την εκδήλωση πανδημίας.
Το επόμενο στάδιο της έρευνας περιλαμβάνει την αξιολόγηση του εμβολίου σε κλινικές δοκιμές σε ανθρώπους. Παράλληλα, οι επιστήμονες σχεδιάζουν να εφαρμόσουν την ίδια τεχνολογική προσέγγιση στην ανάπτυξη εμβολίων κατά της εποχικής γρίπης και άλλων ταχέως εξελισσόμενων ιών RNA.
Νωρίτερα μέσα στο 2026, η ίδια ερευνητική ομάδα είχε αναπτύξει ένα άλλο εμβόλιο, σχεδιασμένο εξ ολοκλήρου με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης, το οποίο προχώρησε στο στάδιο των δοκιμών σε ανθρώπους. Το συγκεκριμένο σκεύασμα αποσκοπεί στην παροχή μακροχρόνιας προστασίας απέναντι σε ένα ευρύ φάσμα ιών, μεταξύ των οποίων ο Έμπολα και μέλη της οικογένειας των κορονοϊών.
