Την πλήρη αντίθεσή της στο τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 επαναδιατυπώνει η Ελλάδα με επίσημη επιστολή προς τον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ, επισημαίνοντας ότι η φερόμενη επικύρωσή του από τη λιβυκή Βουλή των Αντιπροσώπων δεν μπορεί να μεταβάλει τον νομικό του χαρακτήρα ούτε να του προσδώσει ισχύ.
Το έγγραφο φέρει ημερομηνία 22 Οκτωβρίου 2026 και υπογράφεται από τη μόνιμη αντιπρόσωπο της Ελλάδας στα Ηνωμένα Έθνη, πρέσβη Αγλαΐα Μπαλτά, κατόπιν οδηγιών της ελληνικής κυβέρνησης. Κυκλοφόρησε ως επίσημο έγγραφο της 81ης Συνόδου της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, με αριθμό A/81/455, στις 23 Οκτωβρίου.
Η Αθήνα επαναλαμβάνει ότι το Μνημόνιο Οριοθέτησης Θαλάσσιων Περιοχών Δικαιοδοσίας στη Μεσόγειο, το οποίο υπεγράφη στις 27 Νοεμβρίου 2019 μεταξύ της Τουρκίας και της τότε Κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας της Λιβύης, συνήφθη μεταξύ δύο χωρών που δεν έχουν παρακείμενες ή αντικείμενες ακτές και, συνεπώς, δεν διαθέτουν κοινά θαλάσσια όρια.
Σύμφωνα με την ελληνική επιστολή, η συγκεκριμένη συμφωνία αγνοεί την ύπαρξη ελληνικών νησιών, μεταξύ των οποίων η Κρήτη και τα Δωδεκάνησα, καθώς και το δικαίωμά τους να διαθέτουν θαλάσσιες ζώνες πέραν της αιγιαλίτιδας ζώνης.
Η ελληνική πλευρά χαρακτηρίζει τη θαλάσσια οριοθέτηση που επιχειρείται μέσω του μνημονίου ως «κατάφωρη αναδιαμόρφωση της γεωγραφίας», η οποία αντιβαίνει στο διεθνές δίκαιο της θάλασσας, όπως αυτό αποτυπώνεται στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας και στην καθιερωμένη πρακτική των οριοθετήσεων.
Αμφισβητείται η νομική ισχύς της επικύρωσης
Στο κείμενο υπογραμμίζεται ότι το μνημόνιο είναι παράνομο βάσει του διεθνούς δικαίου και ότι η πρόσφατη φερόμενη επικύρωσή του από τη λιβυκή Βουλή δεν μπορεί να του προσδώσει έννομη ισχύ ή να αλλάξει τον χαρακτήρα του ως άκυρου και ανίσχυρου.
Η Αθήνα απορρίπτει το σύνολο του μνημονίου και διευκρινίζει ότι δεν αναγνωρίζει νομικά αποτελέσματα σε οποιαδήποτε πράξη φέρεται να έχει υιοθετηθεί κατ’ εφαρμογή του. Στην ίδια κατηγορία εντάσσει το νομοσχέδιο επικύρωσης, αλλά και κάθε ενέργεια που βασίζεται στις συντεταγμένες της συμφωνίας του 2019, τις οποίες χαρακτηρίζει παράνομες.
Παράλληλα, παραπέμπει σε προηγούμενες επιστολές και ρηματικές διακοινώσεις που έχει αποστείλει στα Ηνωμένα Έθνη από το 2019 έως το 2025, επισημαίνοντας ότι η ελληνική θέση παραμένει σταθερή.
Η ελληνική αντίδραση στο μνημόνιο για τους υδρογονάνθρακες
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στη συμφωνία συνεργασίας στον τομέα των υδρογονανθράκων, την οποία υπέγραψαν στις 3 Οκτωβρίου 2022 η Τουρκία και η Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας της Λιβύης.
Η Ελλάδα επαναλαμβάνει την έντονη διαμαρτυρία της για τη συγκεκριμένη συμφωνία, στον βαθμό που αποσκοπεί στην εφαρμογή του τουρκολιβυκού μνημονίου ή στηρίζεται με οποιονδήποτε τρόπο στη θαλάσσια οριοθέτηση που αυτό προβλέπει.
Όπως επισημαίνεται στην επιστολή, οποιαδήποτε ενέργεια στο πλαίσιο της φερόμενης εφαρμογής της συμφωνίας του 2022, εφόσον παραβιάζει ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα ή τη δικαιοδοσία της χώρας, συνιστά παραβίαση του διεθνούς δικαίου. Η Αθήνα δηλώνει ότι διατηρεί όλα τα δικαιώματά της και επιφυλάσσεται να αντιδράσει σε ενέργειες που θίγουν τα συμφέροντά της.
Αιχμές και για τις θαλάσσιες διεκδικήσεις της Λιβύης
Η ελληνική παρέμβαση δεν περιορίζεται στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, αλλά επεκτείνεται και στις θαλάσσιες διεκδικήσεις που έχει διατυπώσει μονομερώς η Λιβύη στη Μεσόγειο.
Η Αθήνα ξεκαθαρίζει ότι η φερόμενη επικύρωση της συμφωνίας του 2019 δεν επηρεάζει ούτε περιορίζει τα δικαιώματα που απορρέουν για την Ελλάδα από το διεθνές δίκαιο. Επιπλέον, δεν μεταβάλλει τις ελληνικές θέσεις απέναντι σε λιβυκές διεκδικήσεις θαλάσσιων ζωνών που, κατά την ελληνική εκτίμηση, αντίκεινται στο διεθνές δίκαιο.
Στο συγκεκριμένο ζήτημα γίνεται αναφορά στη θέση της Λιβύης για τα εξωτερικά όρια της υφαλοκρηπίδας της στη Μεσόγειο, όπως αυτή διατυπώθηκε σε ρηματική διακοίνωση της Μόνιμης Αντιπροσωπείας της χώρας προς τον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ, στις 27 Μαΐου 2025. Το σχετικό έγγραφο, με αριθμό A/79/916, περιλαμβάνει συντεταγμένες και χάρτη με τα όρια που διεκδικεί η λιβυκή πλευρά.
Η Ελλάδα χαρακτηρίζει τις συγκεκριμένες διεκδικήσεις «ατεκμηρίωτες και νομικά αβάσιμες», παραπέμποντας και στη ρηματική διακοίνωση που είχε καταθέσει στις 3 Σεπτεμβρίου 2025, με αριθμό A/79/1005.
Επιμονή στην ειρηνική επίλυση των διαφορών
Παρά τις αυστηρές νομικές διατυπώσεις, η επιστολή καταλήγει με την επαναβεβαίωση της ελληνικής δέσμευσης για ειρηνική διευθέτηση των ζητημάτων θαλάσσιας οριοθέτησης με τις γειτονικές χώρες.
Η Αθήνα δηλώνει ότι επιδιώκει την επίλυση κάθε σχετικής διαφοράς με ειρηνικά μέσα, καλή πίστη και σεβασμό στο διεθνές δίκαιο της θάλασσας. Ως παραδείγματα αυτής της πολιτικής αναφέρει τις συμφωνίες οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών που έχει συνάψει με την Ιταλία και την Αίγυπτο.
Τέλος, η μόνιμη αντιπρόσωπος της Ελλάδας ζητά από τον γενικό γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών να κυκλοφορήσει την επιστολή ως επίσημο έγγραφο της Γενικής Συνέλευσης, στο πλαίσιο του θέματος 74 της ημερήσιας διάταξης, με τίτλο «Ωκεανοί και Δίκαιο της Θάλασσας».
