Ενθαρρυντικά αποτελέσματα σε τρεις ασθενείς με φαρμακοανθεκτική επιληψία έφερε μια πειραματική γονιδιακή θεραπεία, καθώς περιόρισε σημαντικά τη συχνότητα των κρίσεων, ενώ σε μία περίπτωση τις εξάλειψε πλήρως. Τα ευρήματα της πρώιμης κλινικής δοκιμής δημοσιεύθηκαν στην επιστημονική επιθεώρηση The New England Journal of Medicine και ανοίγουν νέες προοπτικές για την αντιμετώπιση νευρολογικών παθήσεων που δεν ανταποκρίνονται στις υπάρχουσες αγωγές.
Η μέθοδος αξιοποιεί έναν γενετικά τροποποιημένο ιό, ο οποίος μεταφέρει ένα συγκεκριμένο γονίδιο στην περιοχή του εγκεφάλου που ευθύνεται για τις επιληπτικές κρίσεις. Στόχος είναι να περιοριστεί η υπερβολική ηλεκτρική δραστηριότητα των νευρώνων που πυροδοτούν τα επεισόδια.
Οι τρεις συμμετέχοντες είχαν ιστορικό επιληψίας διάρκειας από 10 έως 25 ετών, η οποία οφειλόταν σε σκλήρυνση του ιπποκάμπου. Παρά τη χορήγηση διαφορετικών αντιεπιληπτικών φαρμάκων, εξακολουθούσαν να εμφανίζουν τακτικές κρίσεις.
Για την εφαρμογή της θεραπείας, οι χειρουργοί χορήγησαν τον τροποποιημένο ιό απευθείας στον εγκεφαλικό ιστό που είχε υποστεί ουλοποίηση. Το γενετικό υλικό είχε σχεδιαστεί ώστε να εισέρχεται επιλεκτικά στους διεγερτικούς νευρώνες, δηλαδή στα κύτταρα που συμβάλλουν στην εκδήλωση της επιληπτικής δραστηριότητας.
Το γονίδιο που μεταφέρεται στα κύτταρα επιτρέπει στους συγκεκριμένους νευρώνες να ανταποκρίνονται στην κλοζαπίνη, ένα ήδη διαθέσιμο φάρμακο. Με τη χορήγησή της μειώνεται η ηλεκτρική δραστηριότητα των υπερδραστήριων κυττάρων.
Δύο μήνες μετά την παρέμβαση, δύο ασθενείς παρουσίασαν μείωση των μηνιαίων κρίσεων από 4,5 σε 0,5, δηλαδή περίπου 90%. Στον τρίτο, ο οποίος εμφάνιζε προηγουμένως τέσσερις κρίσεις τον μήνα, τα επεισόδια σταμάτησαν εντελώς.
Η σημασία της φαρμακευτικής αγωγής φάνηκε και όταν ένας από τους συμμετέχοντες διέκοψε κατά λάθος τη λήψη της κλοζαπίνης. Ακολούθησαν δύο επιληπτικές κρίσεις, οι οποίες σταμάτησαν μετά την επανέναρξη της θεραπείας.
Η χημειογενετική προσέγγιση και τα πλεονεκτήματά της
Η τεχνική βασίζεται στη χημειογενετική (chemogenetics), έναν συνδυασμό γονιδιακής παρέμβασης και φαρμακευτικής αγωγής. Σε αντίθεση με άλλες γονιδιακές θεραπείες, οι οποίες δεν μπορούν εύκολα να τροποποιηθούν μετά τη χορήγησή τους, η συγκεκριμένη μέθοδος επιτρέπει τη ρύθμιση της δράσης της μέσω της δόσης του φαρμάκου.
Οι διαθέσιμες επιλογές για τις σοβαρές περιπτώσεις φαρμακοανθεκτικής επιληψίας περιλαμβάνουν συχνά επεμβατικές τεχνικές, όπως την αφαίρεση της πάσχουσας εγκεφαλικής περιοχής ή την καταστροφή του ιστού με λέιζερ.
Όπως εξηγεί η Ολίβια Κιμ-ΜακΜάνους, νευρολόγος στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Σαν Ντιέγκο, η νέα προσέγγιση εξακολουθεί να απαιτεί χειρουργική επέμβαση, αλλά έχει το πλεονέκτημα ότι διατηρεί τον εγκεφαλικό ιστό του ασθενούς. Συνδυάζει, επομένως, τη στοχευμένη χειρουργική παρέμβαση με τη γονιδιακή θεραπεία.
Επιφυλάξεις για το μικρό δείγμα και την ασφάλεια
Τα πρώτα αποτελέσματα αντιμετωπίστηκαν θετικά και από επιστήμονες που δεν συμμετείχαν στη δοκιμή. Ο Μάθιου Γουόκερ, νευρολόγος στο University College London, χαρακτήρισε ενθαρρυντική τη μεγάλη μείωση των κρίσεων και το γεγονός ότι καταγράφηκαν ελάχιστες παρενέργειες.
Ωστόσο, επισήμανε ότι η δοκιμή πραγματοποιήθηκε σε μόλις τρεις ανθρώπους, αριθμός που δεν επιτρέπει την εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων για την αποτελεσματικότητα της μεθόδου σε μεγαλύτερο πληθυσμό. Παράλληλα, εξέφρασε προβληματισμό για τη μακροχρόνια χρήση της κλοζαπίνης, καθώς το συγκεκριμένο αντιψυχωσικό φάρμακο μπορεί, ιδιαίτερα σε υψηλές δόσεις, να προκαλέσει καρδιαγγειακές και άλλες σοβαρές ανεπιθύμητες επιπλοκές.
Ο καθηγητής εκτίμησε ότι η ανάπτυξη καταλληλότερων φαρμάκων θα μπορούσε να βελτιώσει περαιτέρω τη συγκεκριμένη θεραπευτική προσέγγιση.
Οι ερευνητές σχεδιάζουν να συνεχίσουν την παρακολούθηση των τριών ασθενών για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, ενώ προετοιμάζουν ευρύτερες κλινικές δοκιμές. Το επόμενο ζητούμενο είναι να αξιολογηθεί η μακροχρόνια αποτελεσματικότητα και η ασφάλεια της μεθόδου, καθώς και το κατά πόσο μπορεί να εφαρμοστεί σε περισσότερους ανθρώπους με επιληψία που δεν ελέγχεται με τις συμβατικές θεραπείες.
