Τα κορίτσια ενδέχεται να εμφανίζουν αυτισμό με συχνότητα αντίστοιχη των αγοριών, ωστόσο στην παιδική ηλικία διαγιγνώσκονται πολύ πιο σπάνια και σε μεγαλύτερη ηλικία, σύμφωνα με μεγάλη πληθυσμιακή μελέτη από τη Σουηδία. Τα ευρήματα αμφισβητούν την παγιωμένη αντίληψη ότι ο αυτισμός αφορά κυρίως τα αγόρια.
Η μελέτη, που πραγματοποιήθηκε από ερευνητές του Karolinska Institutet και δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό BMJ, ανέλυσε δεδομένα για περίπου 2,7 εκατομμύρια άτομα που γεννήθηκαν στη Σουηδία μεταξύ 1985 και 2020. Από αυτά, το 2,8% έλαβε διάγνωση αυτισμού σε ηλικίες από 2 έως 37 ετών.
Το χάσμα δεν είναι στο «πόσοι», αλλά στο «πότε»
Η βασική διαφορά ανάμεσα στα δύο φύλα αφορά την ηλικία διάγνωσης. Στην παιδική ηλικία, τα αγόρια διαγιγνώσκονται κατά μέσο όρο περίπου τρία χρόνια νωρίτερα από τα κορίτσια. Η διάμεση ηλικία διάγνωσης ήταν 13,1 έτη για τα αγόρια και 15,9 έτη για τα κορίτσια.
Πριν από την ηλικία των 10 ετών, τα αγόρια είχαν τρεις έως τέσσερις φορές περισσότερες πιθανότητες να έχουν ήδη διαγνωστεί. Ωστόσο, κατά την εφηβεία οι διαγνώσεις στα κορίτσια αυξάνονται απότομα και μέχρι τα 20 έτη η διαφορά ανάμεσα στα δύο φύλα σχεδόν μηδενίζεται. Στην ενήλικη ζωή, η αναλογία ανδρών και γυναικών με διάγνωση αυτισμού στη Σουηδία τείνει να εξισώνεται.
Η επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, δρ Caroline Fyfe, επισημαίνει ότι η πραγματική απόσταση ανάμεσα στα φύλα είναι πιθανότατα μικρότερη από ό,τι πιστευόταν, καθώς πολλές γυναίκες και κορίτσια είτε δεν διαγιγνώσκονται έγκαιρα είτε λαμβάνουν διάγνωση σε μεγαλύτερη ηλικία.
Στερεότυπα και διαγνωστικά κενά
Οι ερευνητές τονίζουν ότι για παιδιά κάτω των 10 ετών το χάσμα στις διαγνώσεις παραμένει σχεδόν αμετάβλητο εδώ και δεκαετίες, γεγονός που δείχνει ότι το πρόβλημα δεν έχει επιλυθεί. Όσο αργότερα τίθεται η διάγνωση, τόσο λιγότερο εμφανής γίνεται η διαφορά ανάμεσα στα φύλα.
Σε συνοδευτικό άρθρο γνώμης, η Anne Cary, εκπρόσωπος ασθενών, υποστηρίζει ότι το χάσμα δεν αντανακλά πραγματική διαφορά στα περιστατικά, αλλά προκαταλήψεις στον τρόπο διάγνωσης. Όπως αναφέρει, τα διαγνωστικά εργαλεία και τα κριτήρια βασίζονται συχνά στο «τυπικό» προφίλ αυτισμού, το οποίο έχει καταγραφεί κυρίως σε αγόρια. Ενδεικτικά σημειώνει ότι ένα κορίτσι που τελικά θα διαγνωστεί με αυτισμό έχει λιγότερες από μία στις τρεις πιθανότητες να λάβει διάγνωση πριν από την ηλικία των 10 ετών.
«Κρύβουν» τα συμπτώματα – Το κόστος της καθυστέρησης
Οργανώσεις για τον αυτισμό επισημαίνουν ότι τα κοινωνικά στερεότυπα συνεχίζουν να καθυστερούν τη διάγνωση στα κορίτσια. Η δρ Judith Brown από το National Autistic Society τονίζει ότι πολλές γυναίκες και κορίτσια μαθαίνουν να προσαρμόζουν τη συμπεριφορά τους στις κοινωνικές προσδοκίες, «καλύπτοντας» δυσκολίες στην επικοινωνία. Αυτό κάνει τα σημάδια λιγότερο εμφανή και αυξάνει τον κίνδυνο λανθασμένης ή καθυστερημένης διάγνωσης.
Η καθυστέρηση, προειδοποιεί, μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρά προβλήματα ψυχικής υγείας, όπως άγχος και κατάθλιψη, λόγω έλλειψης κατάλληλης υποστήριξης.
Η Jolanta Lasota, επικεφαλής της οργάνωσης Ambitious about Autism, σημειώνει ότι ιστορικά τα κορίτσια είχαν περισσότερες πιθανότητες είτε να μη λάβουν διάγνωση μετά από αξιολόγηση είτε να αποδοθούν οι δυσκολίες τους σε άλλες αιτίες. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα πολλές να χάσουν έγκαιρη βοήθεια, με σοβαρές συνέπειες για την ψυχική τους υγεία.
Τι βλέπουν οι κλινικοί
Ο δρ Conor Davidson, πρώην υπεύθυνος για θέματα αυτισμού στο Royal College of Psychiatrists, αναφέρει ότι ο αυτισμός στα κορίτσια συχνά γίνεται πιο εμφανής στην εφηβεία ή στην πρώιμη ενηλικίωση. Όπως λέει, στις κλινικές ενηλίκων στο Ηνωμένο Βασίλειο καταγράφεται τα τελευταία χρόνια αυξημένος αριθμός γυναικών που ζητούν αξιολόγηση, ενώ οι λίστες αναμονής παραμένουν μεγάλες.
Τονίζει, τέλος, ότι οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας θα πρέπει να εξετάζουν το ενδεχόμενο αυτισμού όταν αξιολογούν γυναίκες με άγχος, κατάθλιψη ή άλλες δυσκολίες, ιδιαίτερα όταν δεν υπήρξε σωστή αξιολόγηση στην παιδική ηλικία.
