Έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 89 ετών ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς, ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες κοινωνιολόγους και πανεπιστημιακούς, αφήνοντας σημαντικό αποτύπωμα στην ελληνική διανόηση, την κοινωνιολογία και τη δημόσια ζωή της χώρας.
Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς γεννήθηκε στην Αθήνα το 1937 και προερχόταν από οικογένεια με παρουσία στον χώρο της νομικής και της πολιτικής. Σπούδασε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και στη συνέχεια πραγματοποίησε μεταπτυχιακές σπουδές στη Φιλοσοφία του Δικαίου και την Κοινωνιολογία στα Πανεπιστήμια της Χαϊδελβέργης, του Μονάχου, του Παρισιού και του Γέιλ.
Το 1974 αναγορεύθηκε διδάκτορας Γραμμάτων και Ανθρωπιστικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Παρισιού. Είχε προηγουμένως εργαστεί ως δικηγόρος στην Αθήνα, από το 1961 έως το 1968, ενώ παράλληλα είχε ερευνητική δραστηριότητα στο Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών Αθηνών και στο γαλλικό Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών.
Η ακαδημαϊκή του πορεία περιλάμβανε σημαντικές θέσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Από το 1968 έως το 1985 ήταν καθηγητής Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Παρισιού, ενώ από το 1985 ανέλαβε καθηγητής Κοινωνιολογίας στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Αθηνών, όπου παρέμεινε έως την ομοτιμοποίησή του.
Παράλληλα, από το 1981 έως το 1989 διετέλεσε επιστημονικός διευθυντής του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών, ενώ από το 1993 έως το 1996 ήταν πρόεδρος του διοικητικού του συμβουλίου.
Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς είχε αναπτύξει πλούσια δραστηριότητα και πέρα από το πανεπιστήμιο. Είχε διατελέσει πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Κοινωνιολόγων, μέλος του Ανωτάτου Συμβουλίου Έρευνας και Τεχνολογίας, καθώς και επισκέπτης καθηγητής σε πανεπιστήμια του Παρισιού, του Πρίνστον, της Νέας Υόρκης και της Πόλης του Μεξικού.
Είχε επίσης συμμετάσχει σε σημαντικούς πολιτιστικούς και ερευνητικούς θεσμούς. Μεταξύ άλλων, διετέλεσε πρόεδρος του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, μέλος της Πολιτιστικής Ολυμπιάδας και της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής, ενώ συμμετείχε και στο ερευνητικό συμβούλιο του Ολυμπιακού Μουσείου της Λωζάνης.
Από το 2000 έως το 2014 ήταν τακτικό μέλος της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής, ενώ είχε οριστεί και επικεφαλής της ελληνικής αντιπροσωπείας στη Διάσκεψη Κορυφής του ΟΗΕ για την Κοινωνική Ανάπτυξη την περίοδο 1994-1996.
Η εκλογή του στην Ακαδημία Αθηνών
Σημαντικός σταθμός στην πορεία του αποτέλεσε η εκλογή του, το 2025, ως τακτικού μέλους της Ακαδημίας Αθηνών, στην έδρα «Κοινωνιολογίας-Κοινωνικής Θεωρίας» της Γ΄ Τάξης των Ηθικών και Κοινωνικών Επιστημών.
Κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας του συμμετείχε σε πλήθος συνεδρίων και επιστημονικών διοργανώσεων στην Ευρώπη, την Αμερική και την Αυστραλία, ενώ είχε τιμηθεί για τη συμβολή του στις επιστήμες και τις τέχνες.
Το συγγραφικό του έργο
Ο Τσουκαλάς άφησε πίσω του ένα εκτεταμένο συγγραφικό έργο, με αντικείμενο μεταξύ άλλων την ελληνική κοινωνία, το κράτος, τις κοινωνικές ανισότητες και τις πολιτικές και κοινωνικές μεταβολές.
Στα σημαντικότερα έργα του περιλαμβάνονται το «The Greek Tragedy», τα «Είδωλα πολιτισμού: Ελευθερία, ισότητα και αδελφότητα στη σύγχρονη πολιτεία» και το «Πόλεμος και ειρήνη μετά το τέλος της ιστορίας». Το 2021 κυκλοφόρησε επίσης το «The Greek Revolution. A Critical Dictionary», το οποίο επιμελήθηκε μαζί με τον Πασχάλη Μ. Κιτρομηλίδη.
Η παρουσία του, ωστόσο, δεν περιορίστηκε στον ακαδημαϊκό χώρο. Ο Τσουκαλάς υπήρξε ενεργός δημόσιος διανοούμενος και παρενέβαινε επί δεκαετίες στον πολιτικό και κοινωνικό διάλογο.
Το 2015 αποδέχθηκε την πρόταση να τεθεί επικεφαλής του ψηφοδελτίου Επικρατείας του ΣΥΡΙΖΑ και εξελέγη βουλευτής.
Τα συλλυπητήρια για την απώλεια
Η είδηση του θανάτου του προκάλεσε πλήθος συλλυπητηρίων από την πολιτική και επιστημονική κοινότητα.
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Κωνσταντίνος Αν. Τασούλας, αναφέρθηκε στην ιδιαίτερα σημαντική συμβολή του στην κατανόηση της νεότερης ελληνικής ιστορίας, της κοινωνίας και της λειτουργίας του ελληνικού κράτους, χαρακτηρίζοντάς τον έναν από τους σημαντικότερους Έλληνες κοινωνιολόγους και διανοητές της εποχής.
Ο Πρόεδρος της Βουλής, Νικήτας Κακλαμάνης, έκανε λόγο για έναν κορυφαίο διανοούμενο και πανεπιστημιακό, σημειώνοντας ότι το επιστημονικό και συγγραφικό έργο του επηρέασε καθοριστικά τη σύγχρονη ελληνική κοινωνιολογία και πολιτική σκέψη.
Από την πλευρά της, η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη χαρακτήρισε τον Τσουκαλά έναν από τους επιφανέστερους σύγχρονους Έλληνες διανοούμενους και υπογράμμισε τη συμβολή του στη διαμόρφωση και ανάπτυξη της κοινωνιολογίας στην Ελλάδα.
Στο συλλυπητήριο μήνυμά της, η Ακαδημία Αθηνών σημείωσε ότι ο εκλιπών υπήρξε εμβληματική προσωπικότητα των Κοινωνικών Επιστημών και σημαντικός κοινωνικός φιλόσοφος, με έργο που άφησε ισχυρό αποτύπωμα τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς. Ως ένδειξη τιμής, η σημαία του Μεγάρου της Ακαδημίας Αθηνών θα παραμείνει μεσίστια για τρεις ημέρες.
Συλλυπητήρια εξέφρασαν ακόμη ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ και το ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ, με αναφορές στην επιστημονική, πνευματική και δημόσια προσφορά του.
Ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ στάθηκε ιδιαίτερα στη σχέση του Τσουκαλά με την Αριστερά και στην παρουσία του στην πολιτική ζωή, ενώ ο εκπρόσωπος Τύπου του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ, Κώστας Τσουκαλάς, υπογράμμισε ότι ο εκλιπών άνοιξε νέους δρόμους στην κατανόηση της ελληνικής κοινωνίας και άφησε ανεξίτηλο το αποτύπωμά του στην κοινωνιολογία και την ακαδημαϊκή ζωή της χώρας.
