Το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενέκρινε σύσταση για την πρόληψη και την αντιμετώπιση της αστεγίας και του στεγαστικού αποκλεισμού, κατά τη σύνοδο των υπουργών Απασχόλησης και Κοινωνικής Πολιτικής (EPSCO) στο Λουξεμβούργο. Η πρωτοβουλία συνδυάζει την άμεση υποστήριξη των ευάλωτων ομάδων με μακροπρόθεσμες παρεμβάσεις, με στόχο την εξασφάλιση επαρκούς και ασφαλούς στέγης.
Στο πλαίσιο αυτό, τα κράτη μέλη καλούνται να υιοθετήσουν πολιτικές που θέτουν τη στέγαση στο επίκεντρο και λαμβάνουν υπόψη τις ανάγκες κάθε ανθρώπου. Μεταξύ των βασικών κατευθύνσεων περιλαμβάνονται η έγκαιρη αναγνώριση όσων κινδυνεύουν να χάσουν το σπίτι τους, η ευκολότερη πρόσβαση στις κοινωνικές υπηρεσίες και η αύξηση των διαθέσιμων κατοικιών με προσιτό κόστος και των κοινωνικών κατοικιών.
Η σύσταση αποτελεί μέρος των ευρωπαϊκών προσπαθειών για την αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης και είχε ανακοινωθεί στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Σχεδίου για Προσιτή Στέγαση.
Ο υπουργός Στέγασης, Τοπικής Αυτοδιοίκησης και Πολιτιστικής Κληρονομιάς Τζέιμς Μπράουν, η χώρα του οποίου ασκεί την Προεδρία του Συμβουλίου έως το τέλος του έτους, τόνισε ότι «όλοι αξίζουν ένα ασφαλές και σταθερό σπίτι». Όπως σημείωσε, η σύσταση προσφέρει στα κράτη μέλη ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο για την πρόληψη της αστεγίας, την υποστήριξη των ανθρώπων που δεν διαθέτουν κατοικία και την εξασφάλιση ασφαλούς στέγης σε μακροπρόθεσμη βάση. Παράλληλα, υπογράμμισε τη σημασία της έγκαιρης παρέμβασης και της προσαρμογής των πολιτικών στις ανάγκες κάθε ατόμου.
Τι περιλαμβάνει ο στεγαστικός αποκλεισμός
Η έννοια του στεγαστικού αποκλεισμού είναι ευρύτερη από την απουσία κατοικίας. Περιλαμβάνει τόσο τους ανθρώπους που ζουν στον δρόμο όσο και όσους διαθέτουν μεν στέγη, αλλά αυτή είναι ακατάλληλη, χωρίς βασικές υποδομές, όπως τουαλέτα, ή επισφαλής εξαιτίας συνθηκών όπως η απειλή έξωσης ή η ενδοοικογενειακή βία.
Η σύσταση καλεί τις κυβερνήσεις να διαμορφώσουν εθνικές και περιφερειακές στρατηγικές για την αστεγία και τον στεγαστικό αποκλεισμό ή να αναβαθμίσουν τα ήδη υπάρχοντα σχέδια. Οι στρατηγικές θα πρέπει να περιλαμβάνουν συγκεκριμένους, εφικτούς και μετρήσιμους στόχους, με σαφή χρονικά περιθώρια εφαρμογής.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην πρόληψη. Προτείνεται ο έγκαιρος εντοπισμός νοικοκυριών που βρίσκονται σε κίνδυνο, μεταξύ άλλων μέσω συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης, καθώς και η εφαρμογή στοχευμένων μέτρων. Σε αυτά περιλαμβάνονται η συμβουλευτική για τη διαχείριση χρεών, οι εγγυήσεις προστασίας από αναγκαστικές εξώσεις, η έκτακτη οικονομική ενίσχυση για την κάλυψη του ενοικίου και η διαμεσολάβηση.
Παράλληλα, τα κράτη μέλη καλούνται να διασφαλίσουν ότι κανένα παιδί δεν θα στερείται επαρκούς κατοικίας. Προβλέπεται επίσης η παροχή στέγης και υποστήριξης σε παιδιά και νέους που αποχωρούν από ιδρύματα ή από το σύστημα αναδοχής.
Ενιαία εξυπηρέτηση για τους ανθρώπους χωρίς στέγη
Για όσους βιώνουν ήδη την αστεγία, προτείνεται η δημιουργία ενός ενιαίου σημείου εξυπηρέτησης, ώστε να παραπέμπονται έγκαιρα και με απλούστερες διαδικασίες στους αρμόδιους φορείς κοινωνικής ασφάλισης, κοινωνικής πρόνοιας, υγείας και κοινωνικής φροντίδας.
Η υποστήριξη προβλέπεται να προσαρμόζεται στις ανάγκες κάθε ανθρώπου, μέσα από εξατομικευμένα σχέδια που θα βασίζονται σε ατομική αξιολόγηση. Στην κατεύθυνση αυτή προτείνεται και η συγκρότηση διεπιστημονικών ομάδων σε τοπικό επίπεδο, με τη συμμετοχή επαγγελματιών υγείας και φροντίδας, κοινωνικών λειτουργών και τραπεζών τροφίμων.
Επενδύσεις για περισσότερες προσιτές κατοικίες
Το Συμβούλιο αναγνωρίζει ότι η περιορισμένη διαθεσιμότητα κοινωνικής και οικονομικά προσιτής κατοικίας επιδεινώνει το πρόβλημα. Για τον λόγο αυτό, η σύσταση προωθεί δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις στην κατασκευή νέων κατοικιών και στην ανακαίνιση υφιστάμενων, την αποτελεσματικότερη αξιοποίηση του διαθέσιμου στεγαστικού αποθέματος και την ενίσχυση εναλλακτικών, μη κερδοσκοπικών μοντέλων στέγασης.
Η σύσταση δεν έχει νομικά δεσμευτικό χαρακτήρα, καθώς οι συστάσεις δεν αποτελούν δεσμευτικές πράξεις βάσει της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να ενημερώνουν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή κάθε πέντε χρόνια για την αποτελεσματικότητα των στρατηγικών τους. Αντίστοιχα, η Επιτροπή θα αξιολογήσει την πρόοδο και θα υποβάλει έκθεση στο Συμβούλιο πέντε χρόνια μετά την έγκριση της σύστασης.
Πάνω από ένα εκατομμύριο άνθρωποι χωρίς στέγη στην ΕΕ
Η αστεγία αποτελεί την πιο ακραία και ορατή μορφή φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού και εκτιμάται ότι επηρεάζει περισσότερους από ένα εκατομμύριο ανθρώπους στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Την ίδια ώρα, η αύξηση του κόστους στέγασης εντείνει τις πιέσεις στα νοικοκυριά. Από το 2013 έως το 2024, οι τιμές των κατοικιών αυξήθηκαν ονομαστικά κατά περισσότερο από 60% σε επίπεδο ΕΕ, με ρυθμό ταχύτερο από την αύξηση των εισοδημάτων. Σε ορισμένα κράτη μέλη, μάλιστα, η μέση άνοδος ξεπέρασε το 220%.
Η σύσταση είχε προαναγγελθεί τον Δεκέμβριο του 2025, στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Σχεδίου για Προσιτή Στέγαση, της πρώτης ολοκληρωμένης στρατηγικής της ΕΕ για τη στεγαστική κρίση. Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δημοσιεύθηκε στις 6 Μαΐου 2026, ως μέρος της πρώτης Στρατηγικής της ΕΕ κατά της Φτώχειας.
Στο τελικό κείμενο προστέθηκε ρητή αναφορά στην αστεγία στον τίτλο, ανταποκρινόμενο εν μέρει σε αίτημα της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Εθνικών Οργανώσεων που Εργάζονται με τους Άστεγους (FEANTSA). Η οργάνωση είχε εκφράσει ανησυχίες ότι η ευρύτερη έννοια του στεγαστικού αποκλεισμού ενδέχεται να αποσπάσει την προσοχή από την αστεγία, ενώ είχε επικρίνει και το διάστημα των πέντε ετών μεταξύ των αναφορών για την πρόοδο των κρατών μελών. Η συγκεκριμένη περιοδικότητα διατηρήθηκε στο τελικό κείμενο.
