Αν μας έθεταν μια εύκολη ή μια δύσκολη εργασία, οι πιθανότητες είναι ότι οι περισσότεροι θα διαλέγαμε την εύκολη, για ευνόητους λόγους.
Η τεχνολογία έχει ενισχύσει ακόμη περισσότερο αυτή την τάση μας να επιλέγουμε τον πιο εύκολο δρόμο. Ωστόσο, αν αυτό οδηγεί σε μειωμένη πνευματική προσπάθεια, μπορεί να βλάπτει τη διάρκεια της ζωής μας και τη συνολική υγεία μας.
Η «υγιής διάρκεια ζωής» μας – δηλαδή τα χρόνια που οι άνθρωποι περνούν με καλή υγεία – μειώνεται σε πολλά μέρη του κόσμου. Καθώς οι άνθρωποι ζουν περισσότερο, ο αριθμός των χρόνων που ζουν με κακή υγεία τείνει να αυξάνεται, σημειώνουν οι ερευνητές.
Όσον αφορά τον εγκέφαλο, υπάρχουν πράγματα που μπορούμε να κάνουμε για να επεκτείνουμε την υγιή διάρκεια ζωής. Ουσιαστικά, όταν συμμετέχουμε σε απαιτητικές δραστηριότητες, δημιουργούμε αυτό που ονομάζεται «γνωστικό απόθεμα», το οποίο έχει προστατευτική επίδραση στον εγκέφαλο.
Υπάρχουν πολλοί τρόποι να το πετύχουμε αυτό στην καθημερινή ζωή. «Όποια κι αν είναι η ηλικία μας, υπάρχουν πράγματα που μπορούμε να κάνουμε περισσότερο ή λιγότερο και τα οποία μπορούν να δώσουν μια ώθηση στις νοητικές μας ικανότητες», λέει ο ψυχολόγος Alan Gow από το Πανεπιστήμιο Heriot-Watt στο Εδιμβούργο της Σκωτίας.
1. Χωρική πλοήγηση
Μια στρατηγική για την προστασία από τη γνωστική έκπτωση που σχετίζεται με την ηλικία είναι η εστίαση σε ένα συγκεκριμένο τμήμα του εγκεφάλου. Η περιοχή του εγκεφάλου που είναι σημαντική για την χωρική πλοήγηση, ο ιππόκαμπος, θεωρείται ότι είναι το πρώτο τμήμα του εγκεφάλου που επηρεάζεται από τη νόσο του Αλτσχάιμερ, αρκετά χρόνια πριν αρχίσουν να εμφανίζονται τα συμπτώματα.
«Εδώ και χρόνια γνωρίζουμε ότι οι άνθρωποι με Αλτσχάιμερ συχνά χάνουν τον προσανατολισμό τους ως αρχικό σύμπτωμα», λέει ο νευρολόγος Ντένις Τσαν από το University College London, ο οποίος ειδικεύεται στην έγκαιρη διάγνωση της νόσου Αλτσχάιμερ. Και η έγκαιρη διάγνωση είναι ζωτικής σημασίας, προσθέτει. «Όσο νωρίτερα εντοπίσουμε [τις γνωστικές διαταραχές], τόσο πιο γρήγορα μπορούμε να αναλάβουμε δράση».
Η προστασία αυτής της εγκεφαλικής περιοχής θα μπορούσε επομένως να συμβάλει στην πρόληψη ή την καθυστέρηση της εμφάνισης των συμπτωμάτων. Για παράδειγμα, μελέτες δείχνουν ότι οι οδηγοί ασθενοφόρων και ταξί παρουσιάζουν από τα χαμηλότερα ποσοστά θνησιμότητας που σχετίζονται με τη νόσο του Αλτσχάιμερ σε σύγκριση με άλλα επαγγέλματα, ακριβώς επειδή οι οδηγοί αυτοί χρησιμοποιούσαν περισσότερο τον εγκέφαλό τους για την «χωρική επεξεργασία», όπως υποστηρίζουν οι ερευνητές. Είναι επίσης γνωστό από καιρό ότι οι οδηγοί ταξί που έχουν περάσει χρόνια μαθαίνοντας τους δρόμους της πόλης χωρίς τη χρήση χάρτη, έχουν διευρυμένο ιππόκαμπο.
2. Να παραμένετε κοινωνικά ενεργοί
Στο ίδιο πνεύμα, πολυάριθμες έρευνες έχουν δείξει ότι η διατήρηση κοινωνικής δραστηριότητας μας προστατεύει από τη γνωστική έκπτωση. Για παράδειγμα, αιωνόβιοι άνθρωποι με υψηλότερο επίπεδο κοινωνικής συμμετοχής εμφανίζουν καλύτερη υγεία του εγκεφάλου, ενώ η συμμετοχή σε κοινωνικές δραστηριότητες κατά τη μέση ηλικία έχει συνδεθεί με υψηλότερες συνολικές γνωστικές ικανότητες στα γηρατειά.
Αυτό επιβεβαιώθηκε και από μια μεγάλη παρατηρητική μελέτη, η οποία διαπίστωσε ότι όσοι ήταν περισσότερο κοινωνικά ενεργοί στη μέση και μεγαλύτερη ηλικία είχαν 30%-50% μικρότερο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας, καθώς – όπως σημειώνουν οι συγγραφείς – ενίσχυαν το γνωστικό τους απόθεμα.
Η κοινωνική δραστηριότητα μπορεί επίσης να καθυστερήσει την εμφάνιση συμπτωμάτων. Σε μελέτη με 1.923 ηλικιωμένους συμμετέχοντες, όσοι τελικά ανέπτυξαν άνοια αλλά ήταν λιγότερο κοινωνικά ενεργοί, εμφάνισαν τη νόσο πέντε χρόνια νωρίτερα σε σύγκριση με τους πιο κοινωνικά δραστήριους.
Αυτό πιστεύεται ότι συμβαίνει επειδή η κοινωνική επαφή συμβάλλει στη μείωση του στρες, κάνοντάς μας πιο ανθεκτικούς στις δυσκολίες της ζωής. Αντίθετα, το χρόνιο στρες έχει συνδεθεί με απώλεια νευρώνων στον ιππόκαμπο. «Ο προστατευτικός παράγοντας είναι η δυνατότητα να συζητάμε, να ανταλλάσσουμε απόψεις, να μοιραζόμαστε ιδέες. Αυτές οι συζητήσεις μπορούν επίσης να προστατεύσουν τον εγκέφαλο», λέει η επιδημιολόγος Πάμελα Αλμέιντα-Μέζα από το King’s College London.
Όταν αλληλεπιδρούμε με άλλους ανθρώπους, ενεργοποιούμε πολλά διαφορετικά μέρη του εγκεφάλου, από τη γλώσσα και τη μνήμη μέχρι τον προγραμματισμό. «Υπάρχει μια γνωστική, πνευματικά διεγερτική διάσταση. Αυτό μπορεί να προάγει την υγεία του εγκεφάλου, αλλά γνωρίζουμε επίσης ότι οι καλές κοινωνικές σχέσεις μειώνουν μια σειρά από φυσιολογικούς στρεσογόνους παράγοντες», εξηγεί ο Gow.
3. Διά βίου μάθηση
Ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες που σχετίζονται με την υγιή γήρανση είναι τα χρόνια που έχει περάσει κάποιος στην εκπαίδευση. Όσοι αφιερώνουν περισσότερο χρόνο στη μάθηση εμφανίζουν μειωμένο κίνδυνο άνοιας. Η συνεχής μάθηση σε όλη τη διάρκεια της ζωής μας μπορεί να προσφέρει τα ίδια προστατευτικά οφέλη για την υγεία.
Ο εγκέφαλός μας «ανθίζει» μέσα από τις προκλήσεις και τη νέα γνώση, επειδή αυτές ενισχύουν τις περιοχές του εγκεφάλου που είναι πιο ευάλωτες στη γήρανση. Όταν διατηρούμε τον εγκέφαλό μας ενεργό, έχει αποδειχθεί ότι επιβραδύνεται η γνωστική έκπτωση.
Ένας βασικός λόγος γι’ αυτό είναι ότι η μάθηση δημιουργεί νέους νευρώνες και ταυτόχρονα ενδυναμώνει τους ήδη υπάρχοντες, γεγονός που μπορεί να λειτουργήσει προστατευτικά απέναντι στη γήρανση και τον κυτταρικό θάνατο. Πρόκειται για τη λεγόμενη «νευροπλαστικότητα», δηλαδή την ικανότητα του εγκεφάλου να προσαρμόζεται και να αλλάζει καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής μας.
Με πληροφορίες από BBC
