Διαδοχικά κύματα καύσωνα πλήττουν τη Δυτική Ευρώπη το φετινό καλοκαίρι, με τη Γαλλία να βρίσκεται αντιμέτωπη με μια ασυνήθιστα παρατεταμένη περίοδο ακραίας ζέστης.
Μεταξύ Μαΐου και Ιουλίου, η μέση θερμοκρασία στη Γαλλία ήταν 2,8°C υψηλότερη σε σχέση με την περίοδο 1991-2020. Ακολούθησαν το Λουξεμβούργο, η Ελβετία, το Βέλγιο και η Ισπανία.
Η κλιματική αλλαγή θεωρείται δεδομένο ότι ενισχύει τη συχνότητα, τη διάρκεια και την ένταση των καυσώνων. Ωστόσο, οι επιστήμονες εξετάζουν πλέον εάν η φετινή συσσώρευση ακραίων θερμών επεισοδίων συνδέεται και με αλλαγές στα μοτίβα της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας.
Περισσότεροι και εντονότεροι καύσωνες
Στις 13 Αυγούστου η Γαλλία βρισκόταν στη 17η συνεχόμενη ημέρα του τρίτου καύσωνα του καλοκαιριού, ο οποίος έχει ήδη καταταχθεί μεταξύ των τριών μεγαλύτερων σε διάρκεια από το 1947.
Από τους 54 καύσωνες που έχουν καταγραφεί στη χώρα από το 1947, οι 29 σημειώθηκαν από το 2011 και μετά. Παράλληλα, μελέτη ερευνητών του Ινστιτούτου Pierre-Simon-Laplace έδειξε ότι ο ισχυρότερος καύσωνας που έχει καταγραφεί στη Γαλλία ήταν περίπου 200 φορές πιθανότερο να εκδηλωθεί λόγω της υπερθέρμανσης του πλανήτη σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα.
Οι ερευνητές διαπιστώνουν επίσης ότι, υπό τις ίδιες ατμοσφαιρικές συνθήκες, οι θερμοκρασίες είναι σήμερα έως και 2,5°C υψηλότερες σε σχέση με την περίοδο 1950-1987.
Το ερώτημα για τα νέα μοτίβα
Η κλιματική αλλαγή, ωστόσο, δεν εξηγεί από μόνη της την ασυνήθιστη συχνότητα των φετινών καυσώνων. Οι επιστήμονες εξετάζουν κατά πόσο η υπερθέρμανση επηρεάζει και την ατμοσφαιρική κυκλοφορία, ευνοώντας την εγκατάσταση επίμονων θερμών αέριων μαζών πάνω από την Ευρώπη.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί η επανεμφάνιση από το 2019 μοτίβων ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας που ευνοούν τους καύσωνες. Ωστόσο, παραμένει άγνωστο εάν πρόκειται για μια νέα κλιματική τάση ή για μια προσωρινή περίοδο φυσικής μεταβλητότητας που προστίθεται στην ήδη αυξημένη θερμοκρασία λόγω της κλιματικής αλλαγής.
Οι κλιματολόγοι επισημαίνουν ότι τα κλιματικά μοντέλα δεν αναπαριστούν πλήρως τον ρυθμό με τον οποίο αυξάνονται τα ακραία θερμά επεισόδια στη Δυτική Ευρώπη.
Ο ρόλος των αντικυκλώνων
Στο επίκεντρο της έρευνας βρίσκονται και οι λεγόμενοι «αντικυκλώνες εμποδισμού», συστήματα υψηλών πιέσεων που παραμένουν στάσιμα πάνω από μια περιοχή για μεγάλο χρονικό διάστημα και εμποδίζουν την έλευση ψυχρότερων αέριων μαζών.
Η ταχύτερη θέρμανση της Αρκτικής έχει συνδεθεί με αλλαγές στον αεροχείμαρρο, προκαλώντας μεγάλους κυματισμούς οι οποίοι, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, μπορούν να παραμένουν στάσιμοι πάνω από την Ευρώπη και να ευνοούν παρατεταμένα επεισόδια ζέστης.
Εξετάζεται παράλληλα και η πιθανή σχέση με την «ψυχρή κηλίδα» στον Βόρειο Ατλαντικό, μια περιοχή όπου οι θερμοκρασίες των υδάτων εμφανίζονται χαμηλότερες παρά τη συνολική υπερθέρμανση του πλανήτη. Η σύνδεσή της με τους καύσωνες στην Ευρώπη αποτελεί, πάντως, αντικείμενο επιστημονικής διαμάχης.
Θερμή Δύση, πιο δροσερή Ανατολή
Χαρακτηριστική του φετινού καλοκαιριού είναι η έντονη αντίθεση ανάμεσα στη Δυτική και την Ανατολική Ευρώπη.
Ενώ η Δυτική Ευρώπη αντιμετωπίζει διαδοχικά κύματα ακραίας ζέστης, οι μεγαλύτερες αρνητικές θερμοκρασιακές αποκλίσεις καταγράφηκαν στην Ανατολική Μεσόγειο. Κύπρος, Συρία, Λίβανος, Παλαιστίνη, Γεωργία και Τουρκία συγκαταλέγονται στις χώρες με τις πιο ασυνήθιστα χαμηλές θερμοκρασίες παγκοσμίως για την περίοδο Μαΐου-Ιουλίου.
Οι επιστήμονες προειδοποιούν, πάντως, ότι η σημερινή εικόνα δεν αποτελεί απαραίτητα τη νέα «κανονικότητα». Αντίθετα, τα καλοκαίρια με ακραίες θερμοκρασίες αναμένεται να γίνουν συχνότερα, ενώ η επιστημονική έρευνα προσπαθεί να κατανοήσει εάν παράλληλα μεταβάλλονται και οι μηχανισμοί που προκαλούν τους παρατεταμένους καύσωνες στην Ευρώπη.
