Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην ευρωπαϊκή οικονομία γίνονται ολοένα και πιο έντονες, καθώς οι υψηλές θερμοκρασίες, η παρατεταμένη ξηρασία και οι εκτεταμένες πυρκαγιές προκαλούν σημαντικές απώλειες σε μια σειρά από βασικούς τομείς της οικονομικής δραστηριότητας.
Το φετινό καλοκαίρι, με τα διαδοχικά κύματα ακραίας ζέστης, ανέδειξε με ιδιαίτερα έντονο τρόπο τις οικονομικές συνέπειες της υπερθέρμανσης του πλανήτη. Οι ζημιές επηρεάζουν την παραγωγή ενέργειας, τις μεταφορές, τη γεωργία και τη δημόσια υγεία, ενώ παράλληλα αυξάνουν τις κρατικές δαπάνες για την αντιμετώπιση των φυσικών καταστροφών.
Οικονομολόγοι και ακαδημαϊκοί εκτιμούν ότι το συνολικό κόστος για την ευρωπαϊκή οικονομία ανέρχεται ήδη σε εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ, προειδοποιώντας παράλληλα ότι οι συνέπειες δεν περιορίζονται στη χρονιά κατά την οποία εκδηλώνεται ένα ακραίο καιρικό φαινόμενο, αλλά μπορούν να επηρεάσουν την ανάπτυξη για αρκετά χρόνια.
Πιέσεις σε ενέργεια, μεταφορές και γεωργία
Οι υψηλές θερμοκρασίες και η ξηρασία έχουν προκαλέσει σημαντικές δυσκολίες στη λειτουργία κρίσιμων υποδομών.
Η χαμηλή στάθμη των υδάτων στον Ρήνο και τον Δούναβη έχει περιορίσει τη ναυσιπλοΐα σε δύο από τις σημαντικότερες εμπορικές οδούς της Ευρώπης, επηρεάζοντας τη μεταφορά εμπορευμάτων και πρώτων υλών.
Παράλληλα, αρκετοί πυρηνικοί σταθμοί έχουν περιορίσει ή αναστείλει την παραγωγή τους, καθώς οι υψηλές θερμοκρασίες και η χαμηλή διαθεσιμότητα νερού δυσχεραίνουν την ψύξη των εγκαταστάσεων.
Αρνητικές είναι οι επιπτώσεις και στη γεωργική παραγωγή. Οι εκτιμήσεις για τις αποδόσεις καλλιεργειών έχουν αναθεωρηθεί προς τα κάτω, ενώ καλλιέργειες όπως το καλαμπόκι καταγράφουν ήδη σημαντικές απώλειες.
Την ίδια ώρα, η ακραία ζέστη περιορίζει την παραγωγικότητα των εργαζομένων και αυξάνει τις πιέσεις στη δημόσια υγεία. Στη Γερμανία, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που επικαλούνται οι σχετικές αναλύσεις, περισσότεροι από 10.000 θάνατοι συνδέονται με τις υψηλές θερμοκρασίες.
Οι οικονομικές απώλειες αυξάνονται
Οι επιπτώσεις αποτυπώνονται ήδη στους οικονομικούς δείκτες. Η ING εκτιμά ότι τα προβλήματα στη ναυσιπλοΐα του Ρήνου θα μπορούσαν να αφαιρέσουν 0,3 ποσοστιαίες μονάδες από το ΑΕΠ της Γερμανίας.
Αντίστοιχα, η ουγγρική MBH Bank εκτιμά ότι κάθε εβδομάδα κατά την οποία παραμένει εκτός λειτουργίας ο μεγαλύτερος πυρηνικός σταθμός της χώρας μπορεί να μειώνει το ΑΕΠ της Ουγγαρίας κατά 0,1 ποσοστιαία μονάδα.
Η Allianz εκτιμά από την πλευρά της ότι ο καύσωνας διάρκειας δύο εβδομάδων τον Ιούνιο θα μπορούσε να μειώσει το ευρωπαϊκό ΑΕΠ κατά 0,3 ποσοστιαίες μονάδες.
Οι εκτιμήσεις για τις επόμενες δεκαετίες είναι ακόμη πιο ανησυχητικές. Έως το 2030, η κλιματική αλλαγή αναμένεται να περιορίσει την οικονομική ανάπτυξη κατά 5%-7% στις περισσότερο ευάλωτες οικονομίες, μεταξύ των οποίων η Ισπανία, η Γαλλία και η Ιταλία.
Ωστόσο, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι το πραγματικό οικονομικό αποτύπωμα των ακραίων καιρικών φαινομένων δεν γίνεται άμεσα ορατό. Οι απώλειες μπορεί να συνεχίσουν να αυξάνονται και τα επόμενα χρόνια, καθώς οι αρχικές ζημιές προκαλούν μια αλυσίδα δευτερογενών επιπτώσεων στην οικονομία.
Τουρισμός και πληθωρισμός στο επίκεντρο
Οι χώρες της Νότιας Ευρώπης αναμένεται να βρεθούν αντιμέτωπες με μεγαλύτερες πιέσεις, καθώς οι υψηλότερες θερμοκρασίες πλήττουν παράλληλα τον τουρισμό και τη γεωργία.
Η ακραία ζέστη ενδέχεται να οδηγήσει σε αλλαγές στις τουριστικές συνήθειες, με περισσότερους ταξιδιώτες να επιλέγουν βορειότερους προορισμούς κατά τους θερμότερους μήνες του έτους. Αυτό θα μπορούσε να περιορίσει τα έσοδα των χωρών του ευρωπαϊκού Νότου από τον τουρισμό κατά την περίοδο αιχμής.
Παράλληλα, οι καταστροφές στις καλλιέργειες ασκούν ανοδικές πιέσεις στις τιμές των τροφίμων. Σύμφωνα με εκτιμήσεις που επικαλούνται οι αναλύσεις, ο ακραίος καύσωνας του 2022 είχε αυξήσει τον πληθωρισμό στην ευρωζώνη κατά 0,34 ποσοστιαίες μονάδες, κυρίως λόγω της αύξησης στις τιμές των τροφίμων.
Οι επιπτώσεις είναι εντονότερες στις θερμότερες περιοχές, με τις χώρες της Νότιας Ευρώπης να επηρεάζονται περισσότερο.
Αυξάνονται οι πιέσεις στα δημόσια οικονομικά
Τα ακραία καιρικά φαινόμενα δημιουργούν επιπλέον βάρος και στους κρατικούς προϋπολογισμούς. Οι κυβερνήσεις καλούνται να αυξήσουν τις δαπάνες τόσο για την άμεση αντιμετώπιση πυρκαγιών, πλημμυρών και άλλων καταστροφών όσο και για την προσαρμογή των υποδομών στις νέες κλιματικές συνθήκες.
Την ίδια στιγμή, η μειωμένη οικονομική δραστηριότητα περιορίζει τα φορολογικά έσοδα. Οι σχετικές εκτιμήσεις κάνουν λόγο για απώλειες στα ετήσια φορολογικά έσοδα που μπορούν να φτάσουν το 1,8% στη Γαλλία και το 1,3% στην Ιταλία και την Ισπανία.
Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο σύνθετη λόγω των ήδη υψηλών επιπέδων δημόσιου χρέους σε αρκετές χώρες, ενώ οι κυβερνήσεις καλούνται ταυτόχρονα να χρηματοδοτήσουν επενδύσεις στην άμυνα, την πράσινη μετάβαση και την ανθεκτικότητα των υποδομών.
Νέα πρόκληση για την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα
Οι εξελίξεις δημιουργούν ένα δύσκολο περιβάλλον και για την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, η οποία καλείται να αντιμετωπίσει τις πληθωριστικές πιέσεις που προκαλούν τα ακραία καιρικά φαινόμενα, χωρίς να επιβαρύνει περαιτέρω την οικονομική δραστηριότητα.
Η αύξηση των τιμών των τροφίμων και οι διαταραχές στις μεταφορές μπορούν να ενισχύσουν τον πληθωρισμό, ενώ παράλληλα η ανάγκη για μεγαλύτερες δημόσιες δαπάνες ενδέχεται να αυξήσει το κόστος δανεισμού για τις υπερχρεωμένες οικονομίες.
Οι αναλυτές εκτιμούν ότι, εάν οι πιέσεις στις αγορές κρατικών ομολόγων ενταθούν, μπορεί να αυξηθούν οι πιέσεις προς την ΕΚΤ να παρέμβει εκ νέου για τη συγκράτηση του κόστους δανεισμού.
Το βασικό συμπέρασμα των οικονομολόγων είναι ότι η κλιματική αλλαγή δεν αποτελεί πλέον μόνο περιβαλλοντική πρόκληση. Οι ακραίες θερμοκρασίες και τα συνακόλουθα φαινόμενα μετατρέπονται σε παράγοντα που επηρεάζει την ανάπτυξη, τις τιμές, τα δημόσια οικονομικά, τις επενδύσεις και τη λειτουργία κρίσιμων υποδομών σε ολόκληρη την Ευρώπη.
