Ο καρκίνος εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για τη δημόσια υγεία, με τα νέα διεθνή στοιχεία να δείχνουν ότι η επιβάρυνση από τη νόσο θα αυξηθεί σημαντικά τις επόμενες δεκαετίες.
Σύμφωνα με την έκθεση «Global Cancer Statistics 2026» της Αμερικανικής Αντικαρκινικής Εταιρείας (ACS) και του Διεθνούς Οργανισμού Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC), το 2024 καταγράφηκαν περίπου 21 εκατομμύρια νέα περιστατικά καρκίνου παγκοσμίως και 9,8 εκατομμύρια θάνατοι από τη νόσο.
Όπως επισημαίνουν η καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής του ΕΚΠΑ Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, η βιολόγος Αλεξάνδρα Σταυροπούλου και ο καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας και πρώην πρύτανης του ΕΚΠΑ Θάνος Δημόπουλος, σχεδόν ένας στους πέντε ανθρώπους αναμένεται να εμφανίσει κάποια μορφή καρκίνου κατά τη διάρκεια της ζωής του, ενώ περίπου ένας στους εννέα άνδρες και μία στις δεκατρείς γυναίκες θα χάσουν τη ζωή τους από τη νόσο.
Οι προβλέψεις για τα επόμενα χρόνια είναι ιδιαίτερα ανησυχητικές. Οι νέες διαγνώσεις εκτιμάται ότι θα φτάσουν τα 34 εκατομμύρια έως το 2050, παρουσιάζοντας αύξηση κατά 67% σε σχέση με το 2024. Η εκτίμηση αυτή βασίζεται στη γήρανση και την αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού, ενώ οι ειδικοί προειδοποιούν ότι ο πραγματικός αριθμός ενδέχεται να είναι ακόμη μεγαλύτερος, εάν δεν περιοριστούν παράγοντες κινδύνου όπως το κάπνισμα, η κατανάλωση αλκοόλ, η παχυσαρκία, η έλλειψη σωματικής δραστηριότητας και ορισμένες λοιμώξεις.
Η έκθεση, που βασίζεται στα στοιχεία της βάσης δεδομένων GLOBOCAN του IARC για 34 μορφές καρκίνου σε 186 χώρες, καταγράφει τον καρκίνο του πνεύμονα ως τη συχνότερη μορφή καρκίνου και την κυριότερη αιτία θανάτου από τη νόσο. Το 2024 σημειώθηκαν περίπου 2,6 εκατομμύρια νέες διαγνώσεις και 1,9 εκατομμύρια θάνατοι, με το κάπνισμα να παραμένει ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου.
Στη δεύτερη θέση ως προς τα νέα περιστατικά βρίσκεται ο καρκίνος του μαστού, με περίπου 2,4 εκατομμύρια διαγνώσεις και 694.000 θανάτους. Παράλληλα, ο καρκίνος του παχέος εντέρου ήταν ο τρίτος συχνότερος καρκίνος και η δεύτερη σημαντικότερη αιτία θανάτου από καρκίνο, με περισσότερα από δύο εκατομμύρια νέα περιστατικά και περίπου 918.000 θανάτους.
Η έκθεση αναδεικνύει ακόμη σημαντικές ανισότητες μεταξύ των χωρών όσον αφορά την επιβίωση των ασθενών. Ενδεικτικά, οι γυναίκες στη Δυτική Αφρική έχουν περίπου διπλάσια πιθανότητα να πεθάνουν από καρκίνο του μαστού σε σχέση με τις γυναίκες στην Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία, κυρίως λόγω της καθυστερημένης διάγνωσης και της περιορισμένης πρόσβασης σε εξειδικευμένες θεραπείες.
Αναφορικά με άλλες μορφές καρκίνου, ο καρκίνος του ήπατος προκάλεσε περίπου 732.000 θανάτους, ενώ ο καρκίνος του στομάχου συνδέθηκε με περίπου 980.000 νέες διαγνώσεις και 642.000 θανάτους, με τα υψηλότερα ποσοστά να καταγράφονται στην Ανατολική Ασία. Ο καρκίνος του προστάτη ήταν ο δεύτερος συχνότερος στους άνδρες, με περίπου 1,5 εκατομμύριο νέες διαγνώσεις και 420.000 θανάτους, ενώ ο καρκίνος του παγκρέατος, αν και ενδέκατος σε νέα περιστατικά, αποτελεί την έκτη συχνότερη αιτία θανάτου από καρκίνο.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι σχεδόν οι μισοί θάνατοι από καρκίνο σχετίζονται με παράγοντες κινδύνου που μπορούν να τροποποιηθούν, ενώ σημαντικό ποσοστό θα μπορούσε να προληφθεί μέσω της έγκαιρης διάγνωσης και της κατάλληλης θεραπείας. Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα αναφέρεται ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας, ο οποίος μπορεί σε μεγάλο βαθμό να προληφθεί μέσω του εμβολιασμού κατά του HPV και του τακτικού προσυμπτωματικού ελέγχου.
Οι επιστήμονες τονίζουν ότι η πρόληψη πρέπει να αποτελεί βασικό άξονα κάθε εθνικής στρατηγικής κατά του καρκίνου, με έμφαση στην αποφυγή του καπνίσματος, τον περιορισμό της κατανάλωσης αλκοόλ, τη διατήρηση φυσιολογικού σωματικού βάρους, τη συστηματική άσκηση, την πρόληψη λοιμώξεων που σχετίζονται με τη νόσο και τη συμμετοχή στα προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου, σύμφωνα με την ηλικία, το φύλο και το ατομικό ιστορικό κάθε πολίτη.
