Με τις αποφάσεις 1182 και 1183/2026, το Συμβούλιο της Επικρατείας εξέτασε τη συνταγματικότητα των περιπτώσεων α΄ και β΄ της παραγράφου 3 του άρθρου 110 του ν. 4495/2017, οι οποίες επέτρεπαν την υπαγωγή σε καθεστώς τακτοποίησης ακινήτων των οποίων οι οικοδομικές άδειες είχαν ακυρωθεί, υπό την προϋπόθεση ότι κατά την έκδοσή τους δεν είχαν υποβληθεί ψευδή ή αναληθή στοιχεία από τον ιδιοκτήτη.
Κεντρικό στοιχείο του σκεπτικού του ανώτατου ακυρωτικού δικαστηρίου είναι ότι η αυτόματη εξαίρεση από την κατεδάφιση κτιρίων, των οποίων οι άδειες έχουν ακυρωθεί για ουσιαστικούς πολεοδομικούς λόγους, δεν συμβιβάζεται με τις συνταγματικές απαιτήσεις για ορθολογικό πολεοδομικό σχεδιασμό.
Σύμφωνα με το ΣτΕ, οι συγκεκριμένες διατάξεις οδηγούν ουσιαστικά στη διατήρηση των κτιρίων όπως ακριβώς ανεγέρθηκαν βάσει οικοδομικών αδειών που στη συνέχεια ακυρώθηκαν. Στην πράξη, αυτό ισοδυναμεί με αναβίωση των ακυρωμένων αδειών χωρίς να έχει προηγηθεί νέα πολεοδομική κρίση.
Η Ολομέλεια του ΣτΕ συνδέει το ζήτημα με το άρθρο 24 του Συντάγματος, που αφορά την προστασία του περιβάλλοντος και τον πολεοδομικό σχεδιασμό, αλλά και με τις συνταγματικές διατάξεις για τη διάκριση των λειτουργιών, την αποτελεσματική δικαστική προστασία και την υποχρέωση της Διοίκησης να συμμορφώνεται με τις δικαστικές αποφάσεις.
Έτσι, όταν μία οικοδομική άδεια έχει ακυρωθεί αμετάκλητα, η Διοίκηση δεν μπορεί, μέσω μιας γενικής διαδικασίας τακτοποίησης, να παρακάμπτει το αποτέλεσμα της δικαστικής κρίσης.
Τι ισχύει για τους καλόπιστους ιδιοκτήτες
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται από το Δικαστήριο στους ιδιοκτήτες που δεν ευθύνονται για την ακύρωση της οικοδομικής άδειας και είχαν στηριχθεί στις αποφάσεις των αρμόδιων πολεοδομικών υπηρεσιών.
Το ΣτΕ αναγνωρίζει ότι στις περιπτώσεις αυτές μπορεί να τίθεται ζήτημα δικαιολογημένης εμπιστοσύνης των ιδιοκτητών. Ωστόσο, κρίνει ότι το στοιχείο αυτό δεν μπορεί να υπερισχύσει της υποχρέωσης συμμόρφωσης στις δικαστικές αποφάσεις και των συνταγματικών απαιτήσεων για την προστασία του πολεοδομικού σχεδιασμού.
Κατά το Δικαστήριο, η νόμιμη δυνατότητα διατήρησης τέτοιων κτιρίων θα μπορούσε να προκύψει μόνο εφόσον προηγηθεί νέα και γενική μεταβολή του πολεοδομικού καθεστώτος της περιοχής, η οποία θα βασίζεται σε πολεοδομικά και περιβαλλοντικά κριτήρια και όχι σε ειδική ρύθμιση για συγκεκριμένα αυθαίρετα.
Το νέο πολεοδομικό καθεστώς θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τη φυσιογνωμία και τις ανάγκες της περιοχής, την επιβάρυνση που έχει ήδη δημιουργηθεί, την προστασία του περιβάλλοντος και τις συνθήκες διαβίωσης των κατοίκων.
Παράλληλα, το ΣτΕ επισημαίνει ότι οι επίμαχες διατάξεις δεν προέβλεπαν εναλλακτικό τρόπο ικανοποίησης των πολιτών που είχαν προσφύγει στη Δικαιοσύνη και είχαν επιτύχει την ακύρωση οικοδομικών αδειών. Ως πιθανή λύση αναφέρεται, μεταξύ άλλων, η πρόβλεψη ειδικά καθορισμένης αποζημίωσης σε περίπτωση που τα κτίρια δεν κατεδαφίζονται.
