Κλιματική αλλαγή: Πώς αλλάζει τις μετακινήσεις και τη διαχείμαση των πτηνών

Η κλιματική αλλαγή φαίνεται πως δημιουργεί σταδιακά διαφορετικές συνθήκες για αρκετά είδη πτηνών, επηρεάζοντας τις μετακινήσεις τους, τις περιοχές όπου διαχειμάζουν, αλλά και την κατανομή τους. Η εξέλιξη αυτή καθιστά ακόμη πιο σημαντική τη συστηματική και μακροχρόνια παρακολούθηση της ορνιθοπανίδας.

Όπως επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο δρ Περικλής Κ. Μπίρτσας, καθηγητής Βιολογίας Άγριας Πανίδας και διευθυντής του Εργαστηρίου Διαχείρισης Άγριας Πανίδας στο Τμήμα Δασολογίας, Επιστημών Ξύλου και Σχεδιασμού του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, μόνο μέσα από διαχρονικά δεδομένα μπορεί να διαπιστωθεί αν μια αλλαγή στην παρουσία των πουλιών οφείλεται σε μια προσωρινή μετακίνηση, σε αλλαγή των συνθηκών διαχείμασης ή σε ευρύτερη πληθυσμιακή μεταβολή.

Η σχέση μεταξύ καιρού και μετακινήσεων των πτηνών εξετάστηκε σε επιστημονική μελέτη που επικεντρώθηκε σε χαρακτηριστικά είδη τα οποία διαχειμάζουν σε υγροτοπικά, δασικά και αγροτικά οικοσυστήματα της Βόρειας Ελλάδας.

Το κρύο μπορεί να φέρει περισσότερα πουλιά στους υγροτόπους

Οι χαμηλές θερμοκρασίες και οι καιρικές συνθήκες επηρεάζουν διαφορετικά κάθε είδος, ανάλογα με τις ανάγκες και τον τρόπο με τον οποίο αναζητά τροφή.

Στους υγροτόπους, για παράδειγμα, μια περίοδος ψύχους μπορεί αρχικά να οδηγήσει σε αύξηση της παρουσίας υδρόβιων πτηνών. Πουλιά που διαχειμάζουν σε βορειότερες περιοχές μετακινούνται προς περιοχές με ηπιότερο κλίμα, καθιστώντας τους υγροτόπους της Βόρειας Ελλάδας σημαντικά καταφύγια για πάπιες, χήνες και άλλα υδρόβια είδη.

Εάν όμως η κακοκαιρία και οι χαμηλές θερμοκρασίες παραταθούν, η εικόνα μπορεί να αλλάξει. Όταν η πρόσβαση στην τροφή γίνεται δυσκολότερη ή οι συνθήκες διαχείμασης επιδεινώνονται, τα πτηνά ενδέχεται να συνεχίσουν την πορεία τους προς νοτιότερες περιοχές.

Η μπεκάτσα αναζητά ευνοϊκότερες συνθήκες

Διαφορετική είναι η συμπεριφορά της μπεκάτσας, η οποία απαντάται κυρίως σε δασικά οικοσυστήματα. Σε περιόδους έντονου ψύχους μπορεί να εγκαταλείψει τις ορεινές περιοχές και να κινηθεί προς χαμηλότερα υψόμετρα, όπου οι συνθήκες είναι πιο ευνοϊκές.

Καθοριστικός παράγοντας είναι η δυνατότητα πρόσβασης στην τροφή. Η μπεκάτσα αναζητά κυρίως γεωσκώληκες μέσα στο έδαφος, με αποτέλεσμα ο παγετός να δυσκολεύει σημαντικά τη διατροφή της.

Αντίθετα, η βροχή αυξάνει την υγρασία του εδάφους και μπορεί να διευκολύνει την πρόσβαση στην τροφή, επιτρέποντας στα πτηνά να αξιοποιήσουν περισσότερες κατάλληλες περιοχές.

Δεν αντιδρούν όλα τα πτηνά με τον ίδιο τρόπο

Στις αγροτικές περιοχές, είδη όπως η σιταρήθρα δεν παρουσίασαν εξίσου ξεκάθαρη σχέση ανάμεσα στις τοπικές καιρικές συνθήκες και στην παρουσία ή την αναχώρησή τους.

Υπήρξαν ενδείξεις ότι οι χαμηλότερες θερμοκρασίες την άνοιξη ενδέχεται να συνδέονται με μεγαλύτερη παραμονή των πτηνών, χωρίς ωστόσο να προκύπτει ένας γενικός κανόνας.

Οι διαφορετικές αντιδράσεις δείχνουν ότι η επίδραση του καιρού στα πτηνά εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις ιδιαίτερες οικολογικές ανάγκες κάθε είδους. Η διαθεσιμότητα τροφής, η θερμοκρασία, οι βροχοπτώσεις και οι συνθήκες στους βιότοπους μπορούν να καθορίσουν διαφορετικά τις μετακινήσεις τους.

Η κλιματική αλλαγή μπορεί να αλλάξει τον χάρτη της διαχείμασης

Η μεταβολή της θερμοκρασίας και των βροχοπτώσεων μπορεί σταδιακά να επηρεάσει τις περιοχές όπου διαχειμάζουν τα μεταναστευτικά πτηνά, τη διάρκεια παραμονής τους, αλλά και τη σύνθεση των ειδών που συναντώνται στους ελληνικούς υγροτόπους, στα δάση και στις αγροτικές εκτάσεις.

Η επίδραση, ωστόσο, δεν είναι ίδια για όλα τα είδη. Για τον λόγο αυτό, η μακροχρόνια καταγραφή των πληθυσμών και των μετακινήσεών τους θεωρείται απαραίτητη, ώστε οι επιστήμονες να μπορούν να ξεχωρίσουν τις προσωρινές αλλαγές από τις βαθύτερες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην ορνιθοπανίδα.